İMAM HASAN'IN (A) YAPTIĞI BARIŞIN ŞEKİLLENMESİNDE ETKİLİ PSİKOLOJİK OPERASYON TAKTİKLERİ
Hamid Rıza Hatemî*
İsmail Han Ahmedî**
Özet
İnsanın varlığındaki ruhsal ve bedensel boyutlar, savaşlarda düşmana karşı zafer kazanmak için iki gücü, kılıç ve düşünceyi -doğrudan askerî operasyon ve psikolojik harekât- birlikte kullanma zaruretini gündeme getirmiştir. Psikolojik harekât, insanın davranışında değişiklik meydana getirmek için onun zihin ve duyguları üzerinde etkili olmak üzere askerî savaşla omuz omuza, hatta belki ona öncelikli bir girişim olarak geniş askerî sahayla ve çok yönlü kapsamlı mekânsal alanla birlikte gerçekleştirilir. Ayetler ve rivayetlere göre psikolojik harekât hak ve bâtıl cephelerinde Peygamberlerin ve Masum İmamların (a) düşmanları tarafından çeşitli ve değişik boyutlarda planlanıp uygulanmıştır. Ama Peygamber-i Ekrem'in (s) risaletinin başlamasıyla birlikte özellikle Mekke döneminde çok yönlü ve kapsamlı örtülü saldırı şeklinde (tüm taktikleri kullanarak) İslam Peygamberinin (s) davetini yok etmek ve hak talebini ile adalet çağrısını susturmak için gerçekleştirilmiştir. Kur'an bu taktiklerden “keyd”, “mekr” vs. adlarıyla bahsetmektedir. Bu dönemde İslam'ın yeni ortaya çıkmış olması ve Müslümanların heyecanı nedeniyle düşmanların psikolojik harekâtı onların beklentisini karşılayacak seviyede değildi. Fakat Peygamber-i Ekrem'in (s) rıhletiyle birlikte münafıklar, kafirler ve müşrikler bu savaş türüne ilişkin sahip oldukları tecrübeyi yaygın biçimde hak cephesine karşı kullandılar. Bu savaşın küfür cephesi tarafından kapsamlı, karmaşık ve incelikli şekilde uygulamaya konduğu ve hak cephesi üzerinde dikkat çekici etki gösterdiği kesitlerden biri, İmam Hasan'ın (a) imamet ve hilafet dönemiydi. Bu acı hadise, İslam dünyasını, o dönemde İslam ümmetinin psikolojik durumu ve bu savaşı planlayıp uygulayan Muaviye'nin halet-i ruhiyesi boyutlarından araştırılmaya değer kılıyor. Bir araştırma projesi olan bu makalenin betimleyici-analitik mahiyet taşıdığını ve ihtiyaç duyulan verilerin kütüphane çalışması ve internet siteleri yoluyla derlendiğini söylemek yerinde olacaktır.
Anahtar kelimeler: İmam Hasan (a), İslam dünyası, küfür cephesi, psikolojik harekât, taktikler.
Psikolojik harekât, tarih boyunca küfür, şirk ve nifak cephesinin ilahî hidayetin nurunu söndürmek ve halkı sapkınlığa yönlendirmek için daima kullandığı en fonksiyonel, ne karmaşık, en örtülü ve aynı zamanda en tehlikeli savaşlardan kabul edilmektedir. Bu hususta Kur'an şöyle buyurur:
“وَالَّذ۪ينَ كَفَرُٓوا اَوْلِيَٓاؤُ۬هُمُ الطَّاغُوتُۙ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ اِلَى الظُّلُمَاتِۜ اُو۬لٰٓئِكَ اَصْحَابُ النَّارِۚ هُمْ ف۪يهَا خَالِدُونَ۟”, “İnkâr edenlerin rehberi tağutlardır. (Aldatıcı şiarlarla) onları nurdan karanlıklara (küfür ve cehalet) sürüklerler. Onlar ateş ehlidir ve ateşte ebediyen kalacaklardır.” (Bakara 257).
Bu savaş küfür cephesinin liderlerinin hedeflerini gerçekleştirme yöntemi olarak hak ve bâtıl cephesinin şekillendiği en baştan itibaren küfür cephesinin saha elemanları tarafından toplumun psikolojik şartları hesaba katılarak planlanıp uygulanmaktadır. Kur'an-ı Kerim bu savaşın icrasına ilişkin örneklere ve tağutlar tarafından Peygamberlere karşı kullanılan taktiklere değinmektedir. Araştırmanın Arkaplanı bölümünde bunların bir kısmına işaret edilecektir. Arap Yarımadası'nda İslam'ın zuhuru ve müstekbirler cephesinin çıkarlarını kapsamlı biçimde tehdit etmesiyle birlikte o cephenin liderleri bu savaş yönteminden ve onun taktiklerinden yaygın ve karmaşık şekilde istifade etti. Peygamber'in (s) rıhletinden sonra İslam dünyasının hareket mecrasında temel bir değişiklik meydana gelmesiyle birlikte Ümeyyeoğulları, Peygamber'e (s) ve Ehl-i Beytine duyduğu kinle Masum İmamlara (a) karşı, tarihin örneğini az kaydettiği bu savaşı ve onun taktiklerini kullandı. Bu savaşı ve taktiklerini kullanmanın zirvesi İmam Hasan (a) döneminde ortaya çıktı. Belki de cüret edip denebilir ki Muaviye, İmam Hasan Mücteba'nın (a) imamet döneminde Nemrud, Firavun, Ebu Süfyan ve küfrün diğer liderlerinin hak cephesine karşı hayata geçirdiği taktiklerin tamamını aynı anda sahaya sürdü. İleride bunlara değinilecektir.
Meseleyi takdim