Dolayısıyla bir İslam müçtehidi, nübüvvet veya özel imameti ispat etmek gibi konularda uygun ve münasip durumlarda, düşünce üretme bakımından ilim metotları arasında en aşağısı olan tecrübeyi bile kullanır. İçtihatçı İslamoloji yönteminin çok yönlü olması, diğer İslamoloji yöntemlerine getirilen birçok eksikliğin ve eleştirinin giderilmesine sebep olmuştur; örnek olarak, otantik naklin epistemolojik kapasitesinden faydalanırken ve vahiy kaynakları muhafaza edilerek aynı zamanda manevi davranış kapasitelerinden faydalanma imkanını sunan başka millet ve din mensupları ile diyalog İçtihat İslamolojisinde mevcut olan özel bir kapasitedir. Bu imkân, öyle bir zamanda bu yöntemin avantajlarından biri olarak kabul edilir ki hatta İtizalî akılcılık bile vahiy içerikli ve sezgisel bilgiden yararlanma eksikliği nedeniyle böyle bir özelliğe sahip değildir.
6.5. İçtihat Yönteminde Gerçeğe Uygunluk İndeksi ile Birlikte Sistematiklik İndeksi
İçtihadi yaklaşımının önemli özelliklerinden biri, sistematik bir tutumun gerçekleştirilmesidir. Şöyle ki İslamî öğretiler birbiriyle bağlantılı, etkileşimli ve karşılıklı bir eylem ve etkiye sahiptir. Öyle ki her İslamî fikir diğer İslamî fikirlerle mübadele halindedir; örneğin, İslam manevi düşüncesinin yapısına dahil olan herhangi bir makro görüşün, İslam ekonomisinin idealleri üzerinde net bir etkisi olacaktır ve bunun tersi de geçerlidir. Ya da cebir ve ihtiyar meselesinde tercih edilmiş herhangi bir bakış açısı, gayrimüslimleri İslam’a davet meselesiyle karşılıklı etki ve tepkiye sahip olacaktır.
Dolayısıyla bizler Kur’ân-ı Kerîm ve dinî öğretilerle karşı karşıya kaldığımızda, parçaları etki ve tepki halinde birbiriyle etkileşim içinde olan sistemik bir gerçeklikle karşı karşıyayız. Buradan hareketle İslam bilgilerinin doğruluğunu veya yanlışlığını ölçmenin yöntemlerinden biri de, varsayılan düşünce sistemindeki fikirlerin tutarlılığını incelemektir. İctihadi tutum, bir yandan çok boyutlu yönteme, diğer yandan da kesin ve yakin merkezli yaklaşıma sahip olması hasebiyle, İslamî önermelerin değerlendirilmesinde çok boyutlu kalıplara sahip olmak ve bu konuda seçici ve dar görüşlülükten kaçınmak zorundadır.
İslamî öğretilerin sistemik bir şekilde anlaşılmasına yönelik çalışmalardan biri de, tekvini sünnetler ile kesin ve yakin içerikli kurallarda Şari-i Mukaddes’in tanıma mizacını bilmektir; bu, açıklama eksikliği veya sünnete veya ilahî kanuna erişim eksikliği durumlarında, sistematik anlayışa dayanarak, ilahî sünnet veya şeriat kanununu tahmin etmenin mümkün olduğu anlamına gelir. “İlahi-şer’i yoğunlaşma=dayanma” olarak adlandırılabilecek bu sonuç, bu makalenin kapsamını ve sınırlarını aşan belirgin ve ayrıntılı bir açıklamayı gerektirmektedir.
Sonuç
Bugün, Kuranoloji ve Kur’an araştırmalarının çeşitli yöntemleriyle karşı karşıyayız. Bu farklılıklara uzmanca bir yaklaşımla özen gösterilmemesi, mevcut yaklaşımların doğru anlaşılmamasına neden olacaktır. Çağdaş dünyada Kuranolojinin farklı yaklaşımlarının kesin metodolojik olarak anlaşılması, bu yaklaşımlar arasındaki ayrımların ve ortak noktaların bilinmesine yardımcı olur ve bu sayede farklı İslamî mezhepler karşısında etkili bir eylemin planlanmasını kolaylaştırır.
Aynı zamanda, İslam mezheplerini yöntemde kapsayıcı/kuşatıcı olmaları ve onda münhasır olmamalarına yönelik rehberlik edilmesi yönünde büyük bir çaba gösterilmesi gerektiği görülüyor; çünkü günümüz insanının, sahip olduğu ruhsal ve iklimsel farklılıklara rağmen, sadece sezgilerini veya sadece muhakemesini (akıl yürütmesini) kullanması veya sadece metinlere (naslara) başvurması gerektiği nadirdir. Oysaki Kur'an'ın özüne ve ruhuna çeşitli epistemolojik yollarla ulaşmak mümkündür. Dolayısıyla makale metninde önerilen çeşitli yönler dikkate alındığında içtihat yöntemi, Kur'an ve Sünnet'i anlamada diğer yöntemlerden farklı olarak kapsamlı bir muhtevaya ve savunulabilir bir şekle sahiptir.
Kaynakça
Abduh, Muhammed, 2005, Risaletu’t-Tevhid, Mektebetu’l-Usre.
Abduh, Muhammed,1414, Tefsiri el-Menar, Beyrut, daru’l-marifet.
Ahmed Emin Mısri, 1999, Duha’l-İslam, Kahire, Mektebetu’l-Usre.
Albani, Muhammed Nasrettin, 1425, el-Hadis Hüccet benefsi fi’l-Akaid, Riyad, Mektebetu’l-Maarif.
Alivi, İbn Halife, Akide es-Selef ve’l-Halef fi zati Allah ve Sıfatuhu ve Efaluhu, Dimeşk, mektebetu Zeyd b. Sabit.
Alusi, Seyyid Muhammed, 1415, Ruhu’l-Maani fi Tefsiri’l-Kur’ani’l-Azim, Beyrut, Daru’l-Kutubu’l-İlmiye.
Arkon, Muhammed, 1996, Tarihçeyi el-Fikru’l-Arabii’l-İslamî, çeviren: Haşim Salih, Beyrut, Merkezu’l-İnmai’l-Kavmi ve Merkezi’s-Sekkafi’l-Arabi.
Avde, Selman b. Fehd, Sıfatu’l-Gurba.
Azzam, Abdullah, 2012, Defence of Muslim Lands: The First Obligation After Iman, Published on April 20. 2012, Available in: www.slideshare.net/baadshahm/defence-of-muslim-lands
Bağdadi, Abdulkahir, 1408, el-Firek beyne’l-Firek ve Beyanu’l-Firke en-Naciye minhum, Beyrut, Daru’l-Cil.