Yukarıda anlatılanlar sonrasında görülmektedir ki barışa ilişkin haberleri belirli bir mezhebin ravileri açısından ele aldığımızda haberlere hakim olan ihtilaflar veya karışıklıklar, ya tamamen ortadan kalkmakta (Şii kaynaklarında) veya Ciddi bir şekilde azalmaktadır (Sünni kaynaklarda). İki mezhebin haberlerindeki ihtilafların varlığı ve her bir mezhebin haberleri kendi başına ele alındığında bunların ortadan kalkması, şunu ortaya koyuyor: İmam Hasan Mücteba’nın (AS) Muaviye’yle yaptığı barışla ilgili haberler, tarihçilerin ve ravilerin mezhebi eğilimlerinden ciddi bir şekilde etkilenmiştir. Bu meselenin ispatı son derece açıktır ve istidlalde bulunmayı da gerektirmemektedir. Ayrıca haberlerin tarihin seyri incelendiğinde şu ortaya çıkıyor ki zamanın geçmesiyle haberler anlamlı bir değişime uğramamıştır ve haberlere hakim olan asli çelişkiler tarihçilerin mezhebi eğilimlerinden etkilenmiştir. Şii ve Sünni tarihçilerin barış meselesine bakışlarındaki farklılıkla ilgili olarak şunu söylemek gerekir: Şii tarihçilerin haberlerine göre İmam Hasan’ın (AS) barış yapma konusundaki amacı kendisinin ve şiilerinin hayatını korumak, İmam Ali’nin adını, itibarını ve onurunu muhafaza etmek ve adaletin uygulanmasını sağlamaktır. Sünni tarihçilere göre ise İmam Hasan’ın (AS) barış yapmadaki amacı, halkın genelinin hayatını korumak, Muaviye’den sonra yönetimi ele geçirmek, İmam Ali’nin adını, izzetini ve onurunu muhafaza etmek ve dünya malı kazanmaktır. Bu iki bakış açısındaki ortak olan hususlar; İmam Ali’nin (AS) adını, izzetini, itibarını muhafaza etmek ve Şiilerin hayatını korumak; farklı olan hususlar ise maddi menfaat kazanmak ve Muaviye’den sonra yönetimi ele geçirmektir.
Kaynaklar
İbn Saad el-Haşimi el-Basri, Muhammed bin Saad, (1410) Tabakatu’l Kübra
İbn Şehr Aşub Mazenderani, Muhammed bin Ali, (1379) Menakıbı Al-i Ebu Talib (AS).
İbn Abdulber Ebu Ömer Yusuf bin Abdullah, (1412) el-İstiab fi Marifetu’l Ashab.
İbn Asakir Ali bin Hasan, (1415) Tarih-i Medine-yi Dımeşk.
İbn Kuteybe Dineveri Ebu Muhammed Abdullah bin Müslim, (1410) el-İmame ve’s- Siyase el-Maruf bi’t- Tarihu’l Hulefa.
İbn Babeveyh (Şeyh Saduk) Muhammed bin Ali, (1375) İlelu’ş Şerai.
Ebu’l Ferec İsfahani Ali bin Hüseyin, Mekatilu’t Talibin.
Ağa Bozorg Muhammed Hasan, (1304) ez-Zeria ila Tesanifu’ş Şia.
Emin Amili Muhsin, (1418) Ayanu’ş Şia.
Belazuri Ahmed bin Yahya bin Cabir, (1417) Ensabu’l Eşraf.
El Hamavi Yakut bin Abdullah (1414) Mucemu’l Udeba İrşadu’l Erib ilâ Mârifeti’l Edib.
Hoi Ebu’l Kasım (1983) Mucemu’r- Ricalu’l Hadis ve Tafsilu’t- Tabakatu’r- Rave.
Dineveri Ebu Hanife Muhammed bin Davud (1368) Ahbaru’t Tival.