İmam'ın (a) barış anlaşmasının icrasından ve ömrünün son on yılında Medine'ye dönmesinden sonra Muaviye ve Ümeyyeoğullarının çeşitli psikolojik savaşlarını dikkate alarak bu kısa sürede Allah Rasülü'nün (s) sıbt-ı ekberi İmam Mücteba (a) tarafından gerçekleştirilenlere ilişkin perspektifi siyasî davranış bahsinde müşahede etmekteyiz. İmam'ın bu tavrı hikmetliydi. Bir araştırmacının ifadesiyle “İmam Hasan ömrünün son 10 yılında saltanat ve imameti (yani zâhirî hilafet ve ilahî mutlak velayeti) biraraya getirdi. Bu sayede insanların kalplerinde saltanat kurmuştu ve hükümet ediyordu. Dinî saltanat ve manevî imamet, siyasî ve dünyevî hükümetin güç ve nüfuzuna rağmen biraraya toplanmıştı ve toplumun tüm kesimlerini (büyük ölçüde) razı ve hoşnut ediyordu.” İmam bu sırada halk için, Şiîler açısından ve dünyanın mazlumlarına dertli bir tabip ve emin bir sığınak oldu. Dünya Müslümanlarına dirayetle rehberlik yaptı. Barışa bağlı kalan ama aynı zamanda siyasî konuşmalar da yapıp Muaviye'nin şeytanî planlarına ve hırsına karşı koyan, Şiîlere ve mevalilere siyasî himaye sağlayan ve etkin güçleri eğitim geçirip uzmanlaştıran siyasî faaliyeti Aşura hareketine hazırlık oldu.
KAYNAKLAR
1. İbn Ebi'l-Hadid, Şerhu Nehci'l-Belağa, tahkik: Muhammed Ebulfazl İbrahim, Kahire, Dâru İhyai'l-Kütübi'l-İlmiyye, Kamerî 1378.
2. İbn Esir, Ebu'l-Hasan İzzeddin Ali Muhmmed, el-Kamil fi't-Tarih, Beyrut, Daru'l-Fikr, 1398.
3. ______________, Tarih-i Kamil, tercüme: Ebulkasım Halet ve Abbas Halilî, Tehran, Şirket-i Çap ve İntişarat-i İlmî, 1371.
4. İbn Şehrâşûb, Menakıbu Âli Ebi Talib, tashih: Seyyid Haşim Resulî Mahallatî, Kum, İntişarat-i Allame.
5. Ebu'l-Ferec Isfehanî, Ali b. Hüseyin, Mekatilu't-Talibin, tercüme: Seyyid Haşim Resulî Mahallatî, Tehran, Neşr-i Ferheng-i İslam, 1380.
6. İmadzade Isfehanî, Zindegani-yi Hazret-i Mücteba (a), Tehran, Şirket-i Sehhamî-yi Tab-i Kitab, 1337.
7. Âl-i Yasin, Şeyh Razî, Sulhu'l-Hüseyin, Menşurat-i Şerif Radıyy, Kamerî 1414.
8. _________, Sulh-i İmam Hasan (a), mütercim: Seyyid Ali Hameneî, Tehran, Asya, çap-i devazdehom.
9. Belazurî, Ahmed b. Yahya, Ensabu'l-Eşraf, Beyrut, Dâru'l-Fikr, 1417.
10. Dineverî, Ebu Hanife, el-Ahbaru't-Tıval, tahkik: Abdulmun'im Âmir, Kahire, Dâru İhyai'l-Kütübi'l-Arabiyye, 1960.
11. Zemanî, Ahmed, Hakayık-i Penhan Pejuheşî der Zindegani-yi Siyasi-yi İmam Hasan-i Mücteba (a), Kum, Bustan-i Kitab, 1387.
12. _______, Karname-i Dehsale-i İmam Hasan Mücteba (a) der Medine-i Münevvere, Mecelle-i Mübelliğan, sayı 28.
13. Alemelhüda, Seyyid Murtaza, Tenzihu'l-Enbiya, Kum, Daru'ş-Şerif el-Radıyy, 1377.
14. Şemsuddin, Muhammed Mehdi, Erziyabi-yi İnkılab-i Hüseyin (a), tercüme: Mehdi Pişvayî, Kum, İntişarat-i Tevhid, 1362.
15. Saduk, Muhammed b. Ali, İlelu'ş-Şerayi, tahkik: Seyyid Muhammed Sadık Bahrululum, Necef-i Eşref, Menşuratu Mektebeti'l-Haydariyye, 1966.
16. Taha Hüseyin, Ali ve Do Ferzend-i Bozorgevareş, tercüme: Ahmed Aram, Tehran, Kitabfuruşi ve Çaphane-i Ali Ekber Alemî, 1332.
17. İmadî, Seyyid Resul, Zindegani ve Sire-i İmam Hasan-i Mücteba (a) der Medine, Payanname-i Karşinasi-yi Tarih, Müessese-i Bakırululum, Hordad 1380.
18. Meclisî, Muhammed Bakır, Biharu'l-Envar, Tehran, el-Mektebetu'l-İslamiyye, Kamerî 1393.
19. Mutahharî, Murtaza, Mecmua-i Âsâr, Tehran, Sadra, 1382.
20. Müfid, Muhammed b. Muhammed el-Nu'man, el-İrşad fi Ma'rifeti Hucacillahi ale'l-İbad, Kum, tahkik ve neşr: Müessese-i Âl-i Beyt (a), Kamerî 1413.