Bu makalede önce modern ateizmin sözcülüğünde dinin evrimci izahını açıkladık. Dawkins ve fikirdaşlarının iddiası bu izahın bilimsel olduğu yönündedir. Bunu esas alarak bu izahı incelerken birinci adımda bilimin ve bilimsel izahın dört özelliğini beyan ettik. Bu özellikler şunlardır: Açıklayıcılık, yasa eksenlilik, deneysel olma ve metodolojik natüralizm. Daha sonra bilimsel olma iddiasındaki bu evrimci izahı, hangi ölçüde bilimsel olduğunu anlayabilmek için tek tek bu özelliklerle değerlendirdik. Ölçtüğümüzde anladık ki Dawkins'in din izahı ne herhangi bir bilimsel yasaya dayanıyor, ne deneysel kanıtlara istinat ediyor, hatta ne de açıklayıcılığı var. Bütün bu özelliklerin yokluğunda böyle bilim dışı ve zayıf bir izahı bilim dünyasında ortaya atmak ancak metodolojik natüralizmi kullanarak yapılmış bir mugalata ve safsata olabilir. Bunun izahı şudur ki, metodolojik natüralizmin, metodolojik mahiyeti bakımından hiçbir metafizik muhtevası yoktur. Bu nedenle de onun bilimdeki tüm işlevi, onu kullanarak deneysel kanıtlara dayalı güvenilir birtakım teorilere ulaşabilmektir. Ama bu natüralizm asla bir bilimsel teorinin ne yararına, ne de rakip teorinin zararına kullanılamaz. Fakat bu grup izahlarda rakip dinî izahlar sadece doğa ötesine istinat etmesi nedeniyle apriori reddedilmektedir. Bu durumda bu benzeri zayıf izahlara karşı çıkan görüş kalmamakta ve bu nedenle de sırf din için doğal izah ortaya attı diye kendisine bilim dünyasında yer açabilmektedir. Metodolojik natüralizmin bu geçersiz kullanımını gözardı etsek bile yine de Dawkins ve fikirdaşlarının dine getirdiği izahların hiçbir bilimsel ve epistemolojik itibarı bulunmadığını tabii ki gözönünde bulundurmamız gerekir. Çünkü söylediğimiz gibi, bu benzeri izahlar bilimsel olmak ve epistemolojik itibar kazanmak için gerekli en ileri standartlardan yoksundur.
Kaynaklar
Okasha, Samir, 1392/2013, Derâmedî ber Felsefe-i İlm, çev: Ebulfazl Hakirî Kazvinî, üçüncü baskı, Tehran, Emir Kebir.
Plantinga, Alvin, 1381/2002, “Tekamul ve Nazm”, çev: Hasan Kanberî, Pejuheşhâ-yi Felsefî-Kelâmî, sayı 11 ve 12, s. 4-25.
Barbour, Ian, 1392/2013, Din ve İlm, çev: Pirûz Feturçî, Tehran, Pejuheşgâh-i Ferheng ve Endişe-i İslamî.
Behzad, Mahmud, 1353/1974, Darwinism ve Tekamul, Tehran, Kitabhâ-yi Cîbî, Franklin.
Chalmers, Alan Francis, 1389/2010, Çistî-yi İlm, Tehran, Simet.
Dawkins, Richard, 2007, Pendâr-i Hoda, çev: E. Ferzam, basım yeri ve yayınevi belli değil.
______________, 1388/2009, Sâatsâz-i Nâbinâ, çev: Mahmud Behzad ve Şehla Bâkırî, Tehran, Mâziyâr.
______________, 1993a, “Virus-i Zihn”, Inquiry Free dergisi, çev: Emir Ğulâmî.
______________, 1993b, “Munazaa ba Din”, Dawkins'in Aralık 93'te yaptığı konuşmadan alıntı, çev: Muhammed Pârsâ Zâhidîfer Sârevî.
Şeyh Rızâyî, Hüsyin ve diğerleri, 1391/2012, Âşinâî ba Felsefe-i İlm, Tehran, Hermes.
Ladyman, James, 1390/2011, Felsefe-i İlm, çev: Hüseyin Keremî, Tehran, Hikmet.
Mayr, Ernst, 1391/2012, Tekamul Çist?, çev: Selâmet Rencber, Fransa, Furûğ-i Alman ve Hâverân.
Smart, Ninian, 1388/2009, Tecrube-i Dinî-yi Beşer, çev: Murtaza Gûderzî, Tehran, Simet.
Plantinga, Alvin, 2001, Methodological Naturalism, in Robert T. Pennock ed, Intelligent Design Creationism and Its Critics, Cambridge, MIT Press.
McGrath, Alister, 2004, Dawkins' God, Genes, Memes, and the Meaning of Life, Cambridge, Blackwell Publishing.
Ruse, Michale, 1996, But Is It Science? The Philosophical Question In The Creation/Evolution Controversy, New York, Prometheus Books.
Dennett, D. C, 2006, Breaking the Spell: Religion as a Natural Phenomenon, London, Viking.
Dawkins, R, 1976, The Selfish Gene, Oxford, Oxford University Press.