Doğal Ölümün Sebebi
Merhum Sadru’l-Müteellihin, nefis ilminde yeni ilkeler tasarlayarak geçmiştekilerin çoğu meselesinde yapısal değişiklik meydana getirmiştir. O, varlığın asıl oluşu, varlıkta hiyerarşi, nefsin hareket-i cevherîsi, nefsin cismanî hüdusu gibi ilkeleri esas alıp ölüme dair yeni bir analiz ortaya koymuştur. Sadru’l-Müteellihin’in felsefesinde doğal ölümün sebebi, nefsin kemal ve onun özünün bağımsızlaşmasıdır. [31]
Ayetullah Yezdî’nin ifadesiyle, Molla Sadra’nın görüşüne göre, nefis mizacın kaynağı ve bedenin organlarını şekillendiren şey olduğundan bedenin organlarının zaafa uğramasının sebebini yaşlılıkta nefsin ahvalinin değişmesinde aramak gerekir. Konuşan nefis, tabiatı gereğince maddenin ötesine ve soyutlamalar âlemine teveccüh gösterir. Yaşlılık günlerinde nefsin soyut âleme teveccühü güçlenir ve buna paralel olarak da bedeni ve onun kuvvetlerini idare etmekten vazgeçer. Bedenin mizacının kıvamı, nefsin teveccüh ve idaresine bağlı olduğundan nefsin teveccühünün eksilmesi sonucunda mizaçta, nefsanî kuvvetlerde ve bedenin organlarında bozulmalar meydana gelmektedir. Bu süreç, nefsin hissesinin tamamını madde âleminden çekip alana ve bunun ardından teveccühünü bedenden bütünüyle kesene dek devam eder.[32]
Kaynakça
Kur’an-ı Kerim
Ağaz ve Encam, Hace Nasiruddin Tusî, talik: Hasan Hasanzade Âmulî, Tehran, Vezaret-i Ferheng ve İrşad-i İslamî, 1374.
El-Hikmetu’l-Mütealiyye fi’l-Esfari’l-Akliyye, Sadru’l-Müteellihin, İntişarat-i Bunyad-i Hikmet-i İslamî, Seyyid Muhammed Hameneî tahkiki, 1383, Tehran.
El-Hikmetu’l-Mütealiyye fi’l-Esfari’l-Akliyyeti’l-Erbaa, Sadru’l-Müteellihin, Daru İhyai’t-Turasi’l-Arabiyye, Beyrut, 1999.
Keramet der Kur’an, Cevadî Âmulî, Abdullah, Tehran, Merkez-i Neşr-i Ferhengî-yi Reca, 1366.
Makalat-i Felsefî, Murtaza Mutahharî, İntişarat- Hikmet, 1366, Tehran.
Mihr-i Tâbân (Yadname-i Allame Tabatabaî), Seyyid Muhammed Hüseyin Hüseynî Tehranî, İntişarat-i Bakıru’l-Ulum (aleyhisselam), birinci baskı.
Ruh-i Felsefe-i Vusta, Gilson, Étienne, terceme: A. Davudî, Müessese-i Mutalaat ve Tahkikat-i Ferhengî, Şirket-i İntişarat-i İlmî ve Ferhengî, Tehran, 1370.
Şerh ber Zâdu’l-Musafir (Sadru’l-Müteellihin), Seyyid Celaleddin Âştiyanî, Bustan-i Kitab, Kum, 1381.
Şerh-i Cild-i Sevvom-i Esfar-i Erbaa, birinci cilt, Muhammed Taki Misbah Yezdî, tahkik: Abdulcevad İbrahimîfer, Müessese-i Amuzeş ve Pervereş-i İmam Humeyni, 1397.
Şerh-i Esfar-i Erbaa, c. 8, Muhammed Taki Misbah Yezdî, tahkik: Muhammed Saidî Mihr, Müessese-i Amuzeş ve Pervereş-i İmam Humeynî (r), 1393, Kum.
Takrirat-i Felsefe-i İmam Humeynî (r), Abdulğani Erdebilî, Müessese-i Tanzim ve Neşr-i Âsâr-i İmam Humeynî, Tehran, 1385, ikinci baskı.
Tarih-i Felsefe, Copleston, Frederick, c. 1, terceme: Seyyid Celaleddin Muctebevî, Şirket-i İntişarat-i İlmî ve Ferhengî ve İntişarat-i Suruş, 1380.
Tefsir-i Mevzuî-yi Kur’an-ı Kerim, Abdullah Cevadî Âmulî, Neşr-i İsra, Kum, 1379.
Tefsiru’l-Mizan, Seyyid Muhammed Hüseyin Tabatabaî, mutercim: Seyyid Muhammed Bakır Musevî Hemedanî, Defter-i İntişarat-i İslamî, Kum, 1374.
Tesnim, Abdullah Cevadî Âmulî, Neşr-i İsra, Kum.
[1] Uluslararası el-Mustafa Üniversitesi, Felsefe Anabilim Dalı
[2] Sadru’l-Müteellihin, el-Hikmetu’l-Mütealiyye fi’l-Esfari’l-Akliyye, , İntişarat-i Bunyad-i Hikmet-i İslamî, Seyyid Muhammed Hameneî tahkiki, Tehran, 1383, c. 2, s. 259; c. 8, s. 406.
[3] Bkz: Frederick Copleston, Tarih-i Felsefe, c. 1, terc. Seyyid Celaleddin Muctebevî, Şirket-i İntişarat-i İlmî ve Ferhengî ve İntişarat-i Suruş, 1380, c. 1, bölüm 21. Étienne Gilson, Ruh-i Felsefe-i Vusta, terc. A. Davudî, Müessese-i Mutalaat ve Tahkikat-i Ferhengî, Şirket-i İntişarat-i İlmî ve Ferhengî, Tehran, 1370, bölüm 9.
[4] Étienne Gilson, Ruh-i Felsefe-i Vusta, s. 290.
[5] Murtaza Mutahharî, Makalat-i Felsefî, İntişarat- Hikmet, 1366, s. 15-16.
[6] Sadru’l-Müteellihin, el-Hikmetu’l-Mütealiyye fi’l-Esfari’l-Akliyye, c. 3, s. 358.
[7] A.g.e., c 3, s. 358.
[8] A.g.e., c. 8, s. 430.
[9] Mihr-i Tâbân (Yadname-i Allame Tabatabaî), Seyyid Muhammed Hüseyin Hüseynî Tehranî, İntişarat-i Bakıru’l-Ulum (aleyhisselam), birinci baskı, s. 71-74, 151-156.
[10] Sadru’l-Müteellihin, el-Hikmetu’l-Mütealiyye fi’l-Esfari’l-Akliyyeti’l-Erbaa, c. 8, s. 11.
[11] el-Hikmetu’l-Mütealiyye fi’l-Esfari’l-Akliyyeti’l-Erbaa, c. 8, s. 438.
[12] A.g.e., c. 8, s. 402.
[13] A.g.e., s. 431.
[14] A.g.e., c. 3, s. 358.
[15] Tefsiru’l-Mizan, Seyyid Muhammed Hüseyin Tabatabaî, terceme: Muhammed Bakır Musevî Hemedanî, 1374, c. 2, s. 170.
[16] A.g.e., c. 2, s. 172.
[17] Sadru’l-Müteellihin, el-Hikmetu’l-Mütealiyye fi’l-Esfari’l-Akliyyeti’l-Erbaa, c. 8, s. 426.
[18] A.g.e., s. 402.
[19] Sad 75
[20] Abdullah Cevadî Âmulî, Keramet der Kur’an, Tehran, Merkez-i Neşr-i Ferhengî-yi Reca, 1366, s. 63.
[21] Muhammed Taki Misbah Yezdî, Şerh-i Cild- Sevvom-i Esfar-i Erbaa, thk. Abdulcevad İbrahimîfer, Müessese-i Amuzeş ve Pervereş-i İmam Humeyni, 1397, c.1. s. 103.