Günlük konuşmalarda, ders verirken ve konferans sırasında sözün farklı ahenklerinden yararlanırız. Soru sorarken veya inkâr ederken sözümüzü cevap veya teyit şeklinde farklı ahenklerle ifade ederiz. Hatta kimi zaman bu ahengi, sözün dışında işaretler olarak sözlü işaretlerin yerine geçirir, soru edatı ve araçlarını atarız. Hepimiz sözdeki ahenkli sorulara aşinayız. Ama bu ahenk yazıda aktarılabilir bir şey değildir, soru alameti ve -geçmişte bulunmayan- diğer uygun alametler dışında okuyucuya intikal edemez. Bu sebeple, bazen imamın (a.s) soru içeren sözü, bir haber cümlesi olarak okunup anlaşılmış ve birtakım müşküller meydana getirmiştir. Şeyh Tusi, bu noktadan istifade ederek birbiriyle çatışan birkaç fıkhî hadisi uzlaştırmak üzere arabuluculuk yapmıştır. Çatışan iki taraftan birinin, soru veya şaşırma ve inkâr manasına hamletme kabiliyetinin yardımıyla hadisin daha derin anlamını göstererek, aynı mevzuda daha çok ve daha sahih olan diğer hadislerle bağdaştırmaya çalışmıştır. Böylece diğer hadisleri reddetmek zorunda kalmamıştır.
Kaynaklar
Avnu’l-Ma’bud Şerhu Süneni Ebi Davud (hicri kameri 1415), li-Ebi’t-Tayyib Muhammed Şemsul-Hakki’l-Azim Âbâdi, Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, el-Tab’atu’s-sani.
Biharu’l-Envar el-Camiatu li-Dureri Ahbari’l-Eimmeti’l-Athar (hicri kameri 1403), li’l-Allame Muhammed Bâkır b. Muhammed Taki el-Meclisi, Beyrut: Müessesetu’l-Vefa, el-Tab’atu’s-Saniye.
Deaimu’l-İslam ve Zikru’l-Helal ve’l-Haram ve’l-Kadaya ve’l-Ahkâm (hicri kameri 1389), li-Ebi Hanifeti’n-Nu’man b. Muhammed b. Mansur b. Ahmed b. Hayyun el-Temimi el-Mağribi, tahkik: Asıf b. Ali Asgar Feyzi, Mısır: Daru’l-Mearif, el-Tab’atu’s-salis.
Durus fi İlmi’l-Usül (hicri kameri 1406), li’s-Seyyid Muhammed Bâkır el-Sadr, Beyrut: Daru’l-Kitab el-Lübnani, el-Tab’atu’s-saniyye.
el-Diraye fi İlmi Mustalıhi’l-Hadis, li-Zeyniddin b. Ali el-Âmuli, el-Ma’ruf bi’ş-Şehidi’s-Sani, el-Necefu’l-Eşref: Matbaatu’n-Nu’man.
el-Ehadisu’l-Maklube ve Cevabâtuha (hicri şemsi1374), li-Hüseyin b. Ali Tabatabai el-Burucerdi, Muhammed Rıza el-Hüseyni el-Celali’nin taliki, Kum: Müessese-i Ferhengi-yi Darulhadis.
el-Kafi (hicri kameri 1401), Muhammed b. Yakub b. İshak el-Kuleyni el-Razi, tahkik: Ali Ekber el-Gaffari, Beyrut: Daru Sa’b ve Daru’t-Tearuf, el-Tab’atu’r-rabia.
el-Kamusu’l-Muhit, li’ş-Şeyh Ebi Tahir Mecduddin Muhammed b. Yakub el-Firuzâbâdi, Beyrut: Daru’l-Fikr.
el-Menar el-Munif (hicri kameri 1408), li-Şemsiddin Muhammed b. Ebi Bekr b. Kayyım el-Cevziyye, tahkik: Ahmed Abduşşafi, Beyrut: Daru’l-Kütüb el-İlmiyye.
el-Mizan fi Tefsiri’l-Kur’an (hicri kameri 1394), li’l-Allame Muhammed Hüseyin el-Tabatabai, Kum: Tab’u Müesseseti Matbuati İsmailiyyan, el-Tab’atu’s-selase.
el-Rafid fi İlmi’l-Usül (el-Seyyid ala el-Hüseyni el-Sistani) (hicri kameri 1414), li’s-Seyyid Münir el-Seyyid Adnan el-Katifi, Kum: Mektebetu Ayetillahi’l-Uzma el-Seyyid el-Sistani, el-Tab’atu’l-ula.
el-Tevhid, (hicri kameri 1398), el-Şeyh el-Saduk, tahkik: Haşim el-Hüseyni el-Tehrani, Kum: Müessesetu’n-Neşri’l-İslami, el-Tab’atu’l-ula.
el-Zeria ila Tesanifi’ş-Şia (hicri kameri 1403), Şeyh Ağa Bozorg Tahrani, Beyrut: Daru’l-Edva-Beyrut, el-Tab’atu’s-salise.
Fıkhu’l-Luga ve Sırru’l-Arabiyye (hicri kameri 1392), li-Ebi Mansur Abdilmelik b. Muhammed el-Sealebi, Kahire: el-Mektebetu’l-Faysaliyye.
Garibu’l-Hadis (hicri kameri 1402), li-Ebi Süleyman Muhammed b. Muhammed el-Hattabi el-Büsti, tahkik: Abdulkerim İbrahim el-Garbavi, Mekke: Camiatu Ümmi’l-Kura.
Gureru’l-Hikem ve Dureru’l-Kelim (hicri şemsi 1360), li-Abdulvahid el-Âmidi el-Temimi, tahkik: Mir Seyyid Celaleddin el-Muhaddis el-Ermevi, Camiatu Tahran, el-Tab’atu’s-salise.
İddetu’l-Usül li-Ebi Cafer Muhammed b. el-Hasan el-Tusi, tahkik: Muhammed Mehdi Necef, Kum: Müessesetu Âli’l-Beyt li-İhyai’t-Turas, el-Tab’atu’l-Ula.
Lisanu’l-Arab (hicri kameri 1410), İbn Manzur el-Mısri, Beyrut: Daru Sadır, el-Tab’atu’l-ula.
Şerhu Usüli’l-Kafi (hicri kameri 1421), li’l-Mevla Muhammed Salih el-Mazenderani, kayıt ve tashih: el-Seyyid Ali Aşur, Beyrut: Daru İhyai’t-Turasi’l-Arabi.
Usülü’s-Serahsi (hicri kameri 1414), li-Ebi Bekr Muhammed b. Ahmed b. Ebi Sehl el-Serahsi, tahkik: Ebi’l-Vefa el-Afgani, Neşru Lecneti İhyai’l-Mearifi’n-Nu’maniyye. Haydarâbâd el-Dekkeni’l-Hind, fi Beyrut:-Lübnan: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, el-Tab’atu’l-Ula.
Uyunu Ahbari’r-Rıza, el-Şeyh el-Saduk, tahkik: el-Seyyid Mehdi el-Hüseyni el-Laciverdi, Tehran: Menşurat-i Cihan.
Uyunu’l-Hükm ve’l-Mevaiz (hicri şemsi 1376), li-Ebi’l-Hasan Ali b. Muhammed el-Leysi el-Vasıti, tahkik: Hüseyin el-Hüseyni el-Bircendi, Kum: Daru’l-Hadis, el-Tab’atu’l-Ula.
Vesailuş’-Şia (hicri kameri 1409), li’ş-Şeyh Muhammed b. el-Hasan el-Hürr el-Âmuli, Kum: Müessesetu Âli’l-Beyt, el-Tab’atu’l-ula.