İbn-u Tavus’un haftalarla ilgili dualar hakkındaki Kitabu Zühretu’r Rebi’ Fi Ediyeti’l Esabi’ ve Kİtabu’s Seadat Bi’l İbadat Elleti Leyse Leha Evkatun Mueyyenatun kitaplarından çok kısa birkaç alıntı dışında hiçbir iz kalmamıştır.
Bu bölümün sonunda Seyyid B. Tavus’un oğlu Seyyid Ebu’l Kasım Ali B. Seyyid Ali B. Musa B. Tavus’un Zevaidu’l Feraid kitabını da anmak gerekir. (Fihrist’e Mişkat 1/1)
İbn-u Tavus’tan Kef’emi’ye Kadar Dua Edebiyatı
Seyyid B. Tavus’un 664 yılında gerçekleşen vefatından, Kef’emi’nin vefat ettiği 905 yılına kadar Şii dua metinlerine birçok yeni eser daha eklenmiştir. Bu eserler içerisinde en yaygın olanlarından biri, İbn-u Fehd Hılli diye meşhur Ebu’l Abbas Ahmed’in (ö.841) “Uddetu’d Dai Ve Necahu’s Sai” kitabıdır. Kütüphanelerde ezcümle Ayetullah Mar’aşi kütüphanesinde bu kitabın birçok nüshası bulunmaktadır. Elbette ayrıca basılıp yayımlanmıştır da.
Bu kitap, İbn-u Fehd’in kendisi tarafından Nebzetu’d Dai Fi Muhtasarı Uddetu’d Dai adı altında özetlenmiştir. (Fihrist’e Mar’aşi, No: 35, 2642, 8977)
Bu eser, onuncu yüzyılın meşhur mütercimlerinden Ali B. Hasan Zevarei tarafından Farsça ‘ya çevrilmiş ve Miftahu’n Necah ismini taşımaktadır. (Fihrist-e Mİşkat, 1/217; Fihrist-e Mar’aşi 220- 1231, 3546)
Uddetu’d Dai’nin bir diğer tercümesi, Nasıruddin Muhammed B. Abdulkerim Ensari tarafından yapılmıştır. Bu tercüme 12 Şevval 968 tarihinde Herat şehrinde tamamlanmıştır. (Fihrist’e Mar’aşi, No: 1154)
Muhtemelen hicri on ikinci yüzyıla ait olan Muntahab-u Uddeti’d Dai adında bir kitap daha elimizde bulunmaktadır. (Fihrist’e Mar’aşi, No: 31)
Ayetullah Mar’aşi kütüphanesinde 596 numaralı bir dua kitabı bulunmaktadır. Bu kitap belirgin bir tertip üzere olmayıp fihrist yazarının belirttiği üzere hicri sekizinci yüzyıla ait bir eserdir.
Şii edebiyatının en parlak çehrelerinden biri de İbn-u Kef’emi diye meşhur Takiyyuddin İbrahim B. Ali B. Hasan B. Muhammed B. Salih Amuli Cebe’i’dir. O, Şeyh Bahai’nin dedesi Şemsuddin Cebe’i’nin kardeşidir. O, hicri dokuzuncu yüzyılın en büyük Şii ulemasından sayılmaktadır. Vefat tarihi hicri 905’tir. Kef’emi, Şii dualarından oluşan birçok kitap kaleme almış ve dua metinlerini yeni bir metot ve tertip üzere düzenlemiştir. Onun bu eserlerinin şöhreti ve birçok kez tercüme olunması, bu eserlerin Şii kültür camiasındaki öneminin bir göstergesidir.
Kef’emi’nin, Şia kültür tarihinde uzun süreli bir nüfuz elde eden iki eseri şunlardır: “El Beledu’l Emin” ve “Cunnetu’l Emani’l Vakiye Cennetu’l İman’il Bakiye”. Kef’emi birinci kityabı 868 yılında telif etmiş ikinci kitabını ise 27 Zilkade 895’te tamamlamıştır.
Cünnetu’l Eman, Misbah-ı Kef’emi diye meşhur olmuştur. Bu kitap elli fasıl/bölüm çerçevesinde düzenlenmiştir. Anlaşılan Kef’emi, İbn-u Tavus’un izinden yürüyerek başvuru kaynaklarını zikretmiştir. Kitabın sonuna bir de “Mülhakat” yani eklemeler başlığıyla bir tetimme/tekmile eklenmiştir. Bu bölümün de Kef’emi’nin kendisi tarafından kaleme alınmış olması muhtemeldir. Her iki kitapta, müellifin kendi kalemiyle birçok haşiye bulunmaktadır.
Kef’emi, dua kitaplarından yaptığı alıntılarda İbn-u açık bir dille belirtmese de İbn-u Tavus’un nakillerine istinat etmektedir. O, El Cunne haşiyelerinin sonunda bir fihrist düzenlemiş ve başvurduğu 239 kitabın listesini çıkarmıştır. El Beledu’l Emin’de vermiş olduğu fihristte 260 kitabın adını anmıştır.
Bu eser, şu başlıklar altında üç kez Farsça ‘ya tercüme edilmiştir:
1-Rahetu’l Ervah
2-Nikbahtiyye: Munisu’l Abidin diye de meşhur olan bu eser, Mahmut B. Mirza Ali kalemiyle yazılmış olup Mu’temedu’d Devle Ağa Nikbahta’ya takdim olunmuştur. Kaleme alındığı tarihin 1055 yılı olduğu bilinmektedir. (Fihrist’e Radavi 2/248; Fihrist’e Mişkat 1/240; Fihrist’e Mar’aşi 838, 8897)
3-Tercüme-i El Cunnetu’l Vakiye Ve’l Cennetu’l Bakiye/ Abduazim B. Muhammed Masum: Bu kitabın 25 Recep 1261 tarihli bir nüshası elimizde bulunmaktadır. (Fihrist’e Mar’aşi, 3957)
4- Tercüme-i El Cunnetu’l Vakiye Ve’l Cennetu’l Bakiye/ Seyyid Muhammed Rıza B. Muhammed Kasım Huseyni Kazvini: Bu eser, 1090 yılında tercüme olunmuştur. (Fihrist’e Mar’aşi, 3356)
Bu kitap, şu başlıklar altında birçok kez özetlenmiştir:
El Cunnetu’l Vakiye Ve’l Cennetu’l Bakiye (Fihrist’e Mişkat 1/91): bu özet, Kefe’mi’nin kendi kalemiyle yazılmıştır. Zeria yazarının kaydettiği üzere (4/94, 95) dört kez Farsça’ya tercüme olunmuştur.
El Envaru’l Muktebese (Zeria 5/156)
Davu’l Misbah/Seyyid Mesud B. Fadlullah Hasani Huseyni: Bu eser, Kefe’mi’nin Misbahı’nın bir özetidir. Bu eserin, kapağı üzerinde 1107 tarihi kaydedilmiş bir nüshası mevcuttur. (Fihrist’e Mar’aşi, No:898)
Ziyau’s Sakaleyn/Mirza Hatem B. Nizamu’l Mulk Nizamu’l Mulki: Bu eser, Kef’emi’nin Misbahı’ndan alıntıdır. Esere sadece bazı taharet ve namaz ahkâmı eklenmiştir. (Fihrist’e Mar’aşi, No: 6587)
Tercüme-i El Beledu’l Emin/Davud B. Şeyh Muhammed Kerbelai: Bu eser, Şah Sultan Huseyn’in emriyle 1153 yılında kaleme alınmıştır. Dua metinlerini içeren her satırın bir altına Farsça tercümesi yazılmıştır. (Fihrist’e Mişkat 1/35)