el-Muzenî der ki: "Onların hepsi güvenilir ve emindir." Hatîb el-Bağdâdî der ki: "Sahâbenin adaleti, Allah’ın onları ta’dil etmesi ve (kalplerinin) temizliğini haber vermesiyle sabittir..." İbn-i Hazm der ki: "Bütün Sahabe kesinlikle Cennetliktir." Abdilberr en-Nemerî, İbnü’l-Esîr, Gazzâlî ve diğerleri de bunu açıkça zikretmişlerdir.
Bazıları da aynı İbn-i Hacer el-Askalanî'nin 'el-İsâbe fi Temyizi's-Sahâbe' adlı eserinde dediği gibi; "Bu konu üzerinde icmâ vardır." şeklinde iddiada bulunmuşlardır ama Ehl-i Sünnet büyüklerinden bir kısmı bu iddiayı reddetmişlerdir.
İbnü'l-Hâcib der ki: "Kahır çoğunluk, Sahabenin adaleti üzerine birleşmişlerdir; bazıları da onların Sahabe olmayanlarla bir farkının olmadığını söylemiştir. Mu'tezile ise Ali ile savaşanların dışında diğer sahabeler adildir."
Üçüncü grup ise; Sa'düddin Taftazânî, Şerhu'l Burhân'ı kaleme alan el-Mâzır İbnü'l-İmâd el-Hanbelî, Şevkânî gibi Ehl-i Sünnet'in önde gelen isimleri, öte yandan modern dönem ulemasından olan Şeyh Mahmud Ebû Reyye, Şeyh Muhammed Abduh, Seyyid Muhammed b. Akîl el-Alevî, Seyyid Muhammed Reşid er-Rıza, Şeyh Makbelî, Şeyh Mustafa Sâdık er-Râfiî vb. şahsiyetler, Sahabenin hatalardan arı olmadığını, onların da adaletli ve adaletsiz olmak üzere ikiye ayrıldığını söyleyerek Şiiliğin bu konu üzerine olan görüşü ile örtüşmektedirler.
Öyleyse bu üçüncü ve son grup, orta yol üzerinde karar kılmışlardır. Ortak görüşleri ise Sahabenin de aynı diğer insanlar gibi kimisin adaletli, kimisinin fâsık, kimisinin mümin ve kimisinin de münafık olduğu şeklindedir. Hz. Peygamber'in (saa) yanında bulunmaları ve o Hazret ile sohbet etmeleri onlar için elbette bir iftihardır ama bu onların hatalardan beri olmalarını ve kötülük yapmalarını engelleyen bir unsur değildir.
Kur'an-ı Kerim dahi birçok Sahabeyi içlerinde olan nifak yüzünden deşifre etmiş ve Allah Resulü'nden (saa) elimize ulaşan birçok rivayette de kah onları övmüş ve kah da yermiştir. Bu konuyu ise ilerleyen bölümlerde enine boyuna inceleyeceğiz.
"Ashâbım Yıldızlar Gibidir" Hadisine Ehl-i Sünnet Büyüklerinin Bakışı
Şimdi ise Ehl-i Sünnet Hadis İmamları ve onların önde gelen isimleri "Ashâbım yıldızlar gibidir" hadisi hakkında ne diyorlar buna bakalım:
Ahmed b. Hanbel (ö. 241/855): Hanbelî mezhebinin imamı olan Ahmed b. Hanbel hakkında Zehebî şöyle der: "Şeyhülislâm, kendi asrı Müslümanlarının önderi, Allah dininin koruyucusu..." Onun hakkında detaylı bilgiler Târîhu Bağdâd, Hilyetü'l Evliyâ, Tabakatu Şafiîyye, Tezkiretü'l Huffâz, Vefeyâtü’l A'yân, Şezeratü'z-Zeheb ve en-Nücûmu'z-Zâhire gibi ricâl kitaplarında yer alır.
Ahmed b. Hanbel "Ashâbım yıldızlar gibidir" hadisini sahih olarak kabul etmiyor. Bu bağlamda İbn-i Emîr el-Hâc kendi kaleme aldığı et-Takrîr ve't-Tahbîr'de, İbn-i Kudâme de el-Müntehab adlı eserinde, Sâhib de et-Teysir fi Şerhi't-Tahrir'de Ahmed b. Hanbel'in görüşünü nakletmişlerdir.
İmam Şâfiî’nin talebesi el-Muzenî (ö. 264/878): Biyografi âlimleri Vefeyâtü’l A'yân, Mir'atu'l Cinan, Tabakatu Şafiîyye, Hüsnü'l-Muhâzara gibi eserlerde ondan bahsetmişlerdir. Yâfiî onun hakkında şöyle der: "Fakih Ebu İbrahim zahit, âbid, müctehittir..." İmam Şâfiî de onu dinin yardımcısı olarak adlandırmıştır.
el-Muzenî de, "Ashâbım yıldızlar gibidir" hadisini sahih olarak kabul etmeyenler arasındadır. Biz de onun bu hadis hakkındaki görüşünü Abdilberr en-Nemerî'nin kaleme aldığı eserinden olduğu gibi aktarıyoruz:
"el-Muzenî der ki: "Eğer bu haberin (Ashâbım yıldızlar gibidir hadisi) Resulullah'tan (saa) geldiği sahih olsaydı onun manası; 'Sahabeler Resulullah'tan (saa) naklettikleri hususlarda güvenilirdirler' anlamına gelirdi başka bir anlama gelmezdi."
Bizim burada masaya yatıracağımız şey "Eğer bu haberin Resulullah'tan geldiği sahih olsaydı" cümlesidir. el-Muzenî'nin kurduğu bu cümleden "Ashâbım yıldızlar gibidir" hadisi hakkında tereddütlerinin olduğunu anlıyoruz. İmam Şâfiî’nin önde gelen talebesi el-Muzenî sözlerine şöyle devam ediyor:
"Sahabelerin kendi görüş ve fetvaları hadisin muhteviyatına dâhil olsaydı, onlar birbirlerini hatalı bulmaz, birbirini tenkit etmez ve bazıları kendi görüşünden diğerlerinin görüşüne dönmezdi. Bu hususu iyice düşünesiniz..."
Modern dönem hadis âlimlerinden birisi olan Nâsırüddin el-Elbânî (ö. 1999) el-Muzenî'nin sözlerini yersiz bulup şöyle diyor:
"Bu hadisin aslı yoktur. İbn-i Hazm’dan nakledildiğine göre, o, bu hadis 'batıl ve yalanlanmıştır' demiştir. Bunlardan her ikisi de sahih değildir. Birincisi son derece zayıf, ikincisi ise uydurmadır. Hal böyle olunca da buna delil getirilmez. Delil getirmeye elverişli de değildir zaten."
Ebû Bekr el-Bezzâr (ö. 292/905): Târîhu Bağdâd, Tezkiretü'l Huffâz, Şezeratü'z-Zeheb, Târîhu İsbehan ve Mizanu'l İ'tidâl gibi ricâl kitapları yazarları el-Bezzâr'ın hâl şerhine değinmişlerdir.
el-Bezzâr "Ashâbım yıldızlar gibidir" hadisinin noksanlığına değinerek onun zayıf olduğunu dile getirir: