Sonuç
İmam’ın (a.s) barış anlaşmasının icrasından ve ömrünün son on yılında Medine’ye dönmesinden sonra Muaviye ve Ümeyyeoğullarının çeşitli psikolojik savaşlarını dikkate alarak bu kısa sürede Allah Rasülü’nün (s.a.a) sıbt-ı ekberi İmam Mücteba (a.s) tarafından gerçekleştirilenlere ilişkin perspektifi siyasî davranış bahsinde müşahede etmekteyiz. İmam’ın bu tavrı hikmetliydi. Bir araştırmacının ifadesiyle “İmam Hasan ömrünün son 10 yılında saltanat ve imameti (yani zâhirî hilafet ve ilahî mutlak velayeti) biraraya getirdi. Bu sayede insanların kalplerinde saltanat kurmuştu ve hükümet ediyordu. Dinî saltanat ve manevî imamet, siyasî ve dünyevî hükümetin güç ve nüfuzuna rağmen biraraya toplanmıştı ve toplumun tüm kesimlerini (büyük ölçüde) razı ve hoşnut ediyordu.”[42] İmam bu sırada halk için, Şiîler açısından ve dünyanın mazlumlarına dertli bir tabip ve emin bir sığınak oldu. Dünya Müslümanlarına dirayetle rehberlik yaptı. Barışa bağlı kalan ama aynı zamanda siyasî konuşmalar da yapıp Muaviye’nin şeytanî planlarına ve hırsına karşı koyan, Şiîlere ve mevalilere siyasî himaye sağlayan ve etkin güçleri eğitim geçirip uzmanlaştıran siyasî faaliyeti Aşura hareketine hazırlık oldu.
Kaynaklar
Alemelhüda, Seyyid Murtaza, Tenzihu’l-Enbiya, Kum, Daru’ş-Şerif el-Radıyy, 1377.
Âl-i Yasin, Şeyh Razî, Sulhu’l-Hüseyin, Menşurat-i Şerif Radıyy, Kamerî 1414.
Âl-i Yasin,Sulh-i İmam Hasan (a.s), mütercim: Seyyid Ali Hameneî, Tehran, Asya, çap-i devazdehom.
Belazurî, Ahmed b. Yahya, Ensabu’l-Eşraf, Beyrut, Dâru’l-Fikr, 1417.
Dineverî, Ebu Hanife, el-Ahbaru’t-Tıval, tahkik: Abdulmun’im Âmir, Kahire, Dâru İhyai’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1960.
Ebu’l-Ferec Isfehanî, Ali b. Hüseyin, Mekatilu’t-Talibin, tercüme: Seyyid Haşim Resulî Mahallatî, Tehran, Neşr-i Ferheng-i İslam, 1380.
İbn Ebi’l-Hadid, Şerhu Nehci’l-Belağa, tahkik: Muhammed Ebulfazl İbrahim, Kahire, Dâru İhyai’l-Kütübi’l-İlmiyye, Kamerî 1378.
İbn Esir, Ebu’l-Hasan İzzeddin Ali Muhmmed , Tarih-i Kamil, tercüme: Ebulkasım Halet ve Abbas Halilî, Tehran, Şirket-i Çap ve İntişarat-i İlmî, 1371.
İbn Esir, Ebu’l-Hasan İzzeddin Ali Muhmmed, el-Kamil fi’t-Tarih, Beyrut, Daru’l-Fikr, 1398.
İbn Şehrâşûb, Menakıbu Âli Ebi Talib, tashih: Seyyid Haşim Resulî Mahallatî, Kum, İntişarat-i Allame.
İmadî, Seyyid Resul, Zindegani ve Sire-i İmam Hasan-i Mücteba (a.s) der Medine, Payanname-i Karşinasi-yi Tarih, Müessese-i Bakırululum, Hordad 1380.
İmadzade Isfehanî, Zindegani-yi Hz. Mücteba (a.s), Tehran, Şirket-i Sehhamî-yi Tab-i Kitab, 1337.
Meclisî, Muhammed Bakır, Biharu’l-Envar, Tehran, el-Mektebetu’l-İslamiyye, Kamerî 1393.
Mutahharî, Murtaza, Mecmua-i Âsâr, Tehran, Sadra, 1382.
Müfid, Muhammed b. Muhammed el-Nu’man, el-İrşad fi Ma’rifeti Hucacillahi ale’l-İbad, Kum, tahkik ve neşr: Müessese-i Âl-i Beyt (a.s), Kamerî 1413.
Saduk, Muhammed b. Ali, İlelu’ş-Şerayi, tahkik: Seyyid Muhammed Sadık Bahrululum, Necef-i Eşref, Menşuratu Mektebeti’l-Haydariyye, 1966.
Şemsuddin, Muhammed Mehdi, Erziyabi-yi İnkılab-i Hüseyin (a.s), tercüme: Mehdi Pişvayî, Kum, İntişarat-i Tevhid, 1362.
Taha Hüseyin, Ali ve Do Ferzend-i Bozorgevareş, tercüme: Ahmed Aram, Tehran, Kitabfuruşi ve Çaphane-i Ali Ekber Alemî, 1332.
Zemanî, Ahmed, Hakayık-i Penhan Pejuheşî der Zindegani-yi Siyasi-yi İmam Hasan-i Mücteba (a.s), Kum, Bustan-i Kitab, 1387.
Zemanî, Ahmed, Karname-i Dehsale-i İmam Hasan Mücteba (a.s) der Medine-i Münevvere, Mecelle-i Mübelliğan, sayı 28.
[1] “عن النبي: الحسن و الحسين امامان قاما او قعدا”, Muhammed Bakır Meclisî, Biharu’l-Envar, c. 43, s. 291.
[2] Bu düşünce hakkında bkz: İnsan-i 250 Sale, Makam-i Muazzım-i Rehberî; Ehl-i Beyt-i Tenevvu-i Edvar ve Vahde Hedef, Şehit Sadr ve diğer kitaplar.
[3] Müfid, el-İrşad fi Ma’rifeti Hucacillah ale’l-İbad, c. 2, s. 169-170.
[4] Muhammed Bakır Meclisî, Biharu’l-Envar, c. 16, s. 60.
[5] “اني لأستحيي من ربي ان القاه و لم امش الـي بيتـه فمشـي عشـرين مـره مـن المدينـه علـي رجليـه”, Biharu’l-Envar, c. 43, s. 399.
[6] İbn Esir, el-Kamil fi’t-Tarih, c. 3, s. 407.
[7] Şeyh Razî Âl-i Yasin, Sulh-i İmam Hasan (a), mütercim: Seyyid Ali Hamenei, s. 405.
[8] İbn Şehrâşûb, Menakıbu Âli Ebi Talib, c. 4, s. 35.
[9] Muhammed Bakır Meclisî, Biharu’l-Envar, c. 44, s. 19.
[10] A.g.e., c. 75, s. 287.
[11] Saduk, İlelu’ş-Şerayi’, c. 1, s. 211.
[12] Muhammed Bakır Meclisî, Biharu’l-Envar, c. 44, s. 19.
[13] İbn Şehrâşûb, Menakıbu Âli Ebi Talib, c. 4, s. 35.
[14] Muhammed Bakır Meclisî, Biharu’l-Envar, c. 44, s. 57; Seyyid Murtaza, Tenzihu’l-Enbiya, s. 170.
[15] Müfid, el-İrşad fi Ma’rifeti Hucecillahi ale’l-İbad, c. 2, s. 9-11.
[16] Muhammed Bakır Meclisî, Biharu’l-Envar, c. 44, s. 44.
[17] Seyyid Rasül İmadî, Zindegani ve Sire- İmam Hasan-i Mücteba (a) der Medine, tarih yüksek lisans tezi, Müessese-i Bakırululûm, s. 94.
[18] İbn Esir, el-Kamil fi’t-Tarih, c. 3, s. 409.
[19] Tevbe 102.
[20] Mutaffifin 14-15.
[21] Ahmed Zemanî, Karname-i Dehsale-i İmam Hasan-i Mücteba (a) der Medine-i Münevvere, s. 55.