Bahsedilenlere bakılarak Kur’an’ın bakışına ve kendi genel manasına göre ibretin, (çoğunlukla görme ve duyma yoluyla elde edilen) zahirî ve duyusal bir bilginin akıl ve düşünce yardımıyla batınî ve duyusal olmayan bir marifeti idrak etmeyi sağladığı bir süreç olduğu söylenebilir. Böylece insan görülen bir husustan, görülmeyen bir hususa intikal eder. Onun özel manası ise menfi cereyanlardan ders ve nasihat almaktır. Diğer bir deyişle tarihten ve Allah’ın emirlerine uymayarak ilahî azaba uğramış kavimlerin, milletlerin ve şahsiyetlerin sergüzeştinden ders almaktır. İnsanda böyle bir halin oluşturulması için ortam hazırlanmasına ibret verme yöntemi denir. Bu yöntem, Kur’an-ı Kerim’in muhataplarını hidayet etmek ve eğitmek için geniş şekilde kullandığı en önemli yöntemlerden biridir. Çünkü bu semavî kitabın birçok yerinde kavimlerin ve milletlerin tarihinden, onların başlarından geçenlerden, yaradılışın şaşırtıcılıklarından ve diğer hususlardan bahsedilmiş ve hatta bazı örneklerde ibret alınmasını emretmiştir. Bu semavî kitap, bazen insanın tarihe, kavimlerin ve milletlerin sergüzeştine müracaat etmesini, bazen insanın nefsine ve yaradılış âleminin şaşkınlık veren yönlerine bakmasını salık vererek, bazen de insanı yeryüzünde seyahat etmeye davet ederek insanın ibret alması için gerekli ortamı hazırlamak istemiştir.
Kaynakça
Kur’an-ı Kerim.
Nehcu’l-Belağa.
Bestânî, Mahmud (1371 hş), İslâm ve Hüner, Meşhed: Bonyâd-ı Pejuheşhâ-yi İslâmî-yi Âstân-i Kuds-i Rezevî.
Ferâhîdî, Halil bin Ahmed (1414 h), Tertîb-i Kitâbu’l-Ayn, Kum: İntişârât-ı Usve.
Feyz-i Kâşânî, Muhammed bin Şah Murtazâ (1334 h), es-Sâfî fî Tefsîri’l-Kur’an, Tahran: (İntişârât-ı) Mahmûdî.
Fuyûmî, Ahmed bin Muhammed (1414 h), Misbâhu’l-Munîr, Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiye.
İbn Fâris, Ahmed (1410 h); Mucemu’l-Mekayîsi’l-Lügat, Beyrut: Daru’l-İslâmiye.
Kutub, Seyyid (1408 h), Fî Zilâli’l-Kur’an, Beyrut: Dâru’ş-Şurûk.
Nehlâvî, Abdurrahman (1418 h), Terbiyet-i Bi’l-İbre, Dimeşk: Dâru’l-Fikr.
Râgıb Isfahânî, Hüseyin bin Muhammed (t.y.), Müfredât-ı fî Garîbu’l-Kur’an, Tahran: el-Mektebetu’l-Murtezeviyetu’l-İhyâ-i Âsâru’l-Coğrafya.
Tabâtabâî, Muhammed Hüseyin (t.y.), el-Mîzân fî Tefsîru’l-Kur’an, Kum: Menşurât-ı Cemaatu’l-Müderrisîn fî’l-Havzatu’l-İlmiye.
Tabersî, Fazl bin Hasan (1408 h), Mecmeu’l-Beyân fî Tefsîru’l-Kur’an, Beyrut: Daru’l-Ma’rife.
Tehânevî, Muhammed Ali (1996), Mevsua-yı Keşşâf-ı Istılâhâtu’l-Fünûn ve’l-Ulûm, Beyrut: Mektebe-i Lübnan Nâşirûn.
Tureyhî, Fahreddin bin Muhammed (1408 h), Mecmeu’l-Bahreyn, Tahran: Defter-i Neşr-i Ferheng-i İslâmî.
Tûsî, Muhammed bin Hasan (t.y), et-Tıbyân fî Tefsîri’l-Kur’an, Beyrut: Dâr-ı İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî.
Zübeydî, Muhammed Murtazâ (1385 h), Tâcu’l-Arûs min Cevâhiru’l-Kâmûs, Kuveyt: Daru’l-Hidâye.
