9.İslam, düşünce ve inanç özgürlüğüne, barış içinde yaşamaya ve hoşgörüye dayalı bir dindir.
10. İslam bilime teşvik eden ve bilim ile çatışmayan bir dindir.
Müslümanlar üzerinden etkili olmasının en önemli nedenlerinin başında İslam'ın doğru bilinmemesi ve özüne uygun şekilde anlaşılmaması gelmektedir.
Bu duruma son kısımda dikkat çekilmeye çalışılacaktır.
Tarihsel ve Teolojik Açıdan Deizm ve Eleştirisi / 223
Doğal Din İnancının Temel İlkeleri
Deizmin babası olarak kabul edilen Lord Herbert of Cherbury'e (15831648) göre Tanrı tarafından insan zihnine daha yaratılışından itibaren mükemmel bir varlığa inanma, bu varlığa ibadet etme, bir ömür boyunca dindarca davranıp erdemli olma görevi ile birlikte iyilerin ödüllendirileceği, kötülerin ise cezalandırılacağı, ölüm sonrası gerçek bir yaşamın varlığına iman etme düşüncesi verilmişti.20 Herbert doğal dinin beş temel ilkesini şu şekilde sıralıyordu:
1.Tek bir yüce Tanrı vardır.
2.0'na karşı ibadet yükümlülüğü vardır.
3. Tanrı'ya yapılacak en güzel ibadet, ahlakın en doğru şekilde uygulanmasıdır.
4.Günahlarımız için pişman olmalı ve onlar için tövbe etmeliyiz.
5.Bu yaşamdan sonra ahirette ödül ve cezalar olacaktır.21
Herbert'in takipçilerinden Charles Blount da Herbert'e benzer bir şekilde oluşturduğu doğal dinin yedi ilkesini şu şekilde ifade ediyordu: 22
1.Her şeyin yaratıcısı, ezell ve ebedi bir Tanrı vardır.
2.Bu Tanrı, ilahi takdiri yoluyla dünyayı yönetmektedir.
3.Mademki Tanrı bizim yaratıcımız ve yöneticimizdir, o zaman insanların görevi O'na ibadet ve itaat etmektir.
4.Bu ibadetin içeriği dua ve şükürden ibarettir.
5.0'na olan bağlılığımızın en büyük göstergesi doğru aklın kurallarına uymak, işlerimizde ahlaklı ve doğru olmaktır.
6.Dünyadaki eylemlerimize uygun olarak bu yaşamdan sonra ahirette ödüllendirileceğimizi veya ceza göreceğimizi, ruhun ölümsüzlüğünü de hesaba katarak bilmeliyiz.
7.Görev ve sorumluluklarımızı oluşturan ilkelerde hatalar yaptığımızda pişmanlık duymalı ve affedilmek için Tanrı'nın merhametine güvenmeliyiz.
Tindal doğal dinden ne anladığını şu şekilde tarif ediyordu: Doğal Din ile Tanrı'nın varlığına olan inancı ve aklımızla u bilgiden kaynaklanan görevlerin hissedilip uygulanmasını, O'na ve mükemmel eserlerine şahit olmayı, kendimize ve kendimizin mükemmel eserlerine de şahit olmayı, Tanrı ve diğer yaratılmışlarla olan konumumu/ilişkimi anlıyorum. Böylelikle doğal din, akıl ve şeylerin doğası üzerine kurulmuş olan her şeyi kapsar.23
Tindal, doğal dinin ilkelerini: Tanrı'ya inanmak ve O'na ibadet etmek, insanın kendi iyiliği ve mutluluğu, sonra da tüm insanlığın müşterek mutluluğu için gerekli olan şeyleri yapması ve gelecek bir yaşamın varlığına inanmak
20 Herbert of Cherbury, De Veritate, 289-305.
21 Herbert of Cherbury, a.g.e., s. 289-307; Herbert doğal din adına ortaya koymuş olduğu söz konusu bu beş temel evrensel gerçeklik listesinin beşinci maddesini başka bir çalışmada şu şekilde vermektedir: Hem bu yaşamda hem bu yaşamdan sonra (ahirette) ödüller ve cezalar olacaktır. Herbert of Cherbury, The Antient Rellgion of the Gentiles, and the Causes of their Errors Considered, 3-4.
22 Charles Blount, The Oracles of Reason, s. 195-196.
23 Matthew Tindal, a.g.e., s. 11.
224 / Din Karşıtı Çağdaş Akımlar ve Deizm
olarak belirliyordu. Tindal'a göre doğal dinin bu ilkeleri, doğuştan gelen ve
Tanrı ile insan arasındaki ilişkiyi belirleyen ilkelerdi.24
John Toland'a göre doğal din sade ve kolay olmasına rağmen, din
,.adamlarının bozulmuşluklarından dolayı efsaneler yoluyla gizemler üretilmiş, kilisede toplanan paralardan ise kazanç elde edilmiştir. insanların duyguları
öylesine sömürülmüş ve din adamları öylesine nefislerinin tutsağı olmuşlardır
ki, Toland'a göre onlar kızarmış et yerken insanlar açlıktan ölmüştür.2s
Voltaire ise doğal dinden ne anladığını şu şekilde tarif eder: "Doğal dinden anladığım insan ırkı için müşterek olan ahhlk ilkeleridir".26 Voltaire bütün insanlara en uygun olan dinin, bütün resullerin ve eski çağlarda yaşayan bilgelerin dini olduğunu, kurallarının bir Tanrıya tapmak, doğru olmak, insanları sevmek, yanlış hareketleri müsamaha ile karşılamak, fırsat buldukça iyilik etmektir. Ona göre Tanrı'ya en fazla layık olan ve Tanrı'nın bütün kalplere ilham ettiği tek geçerli din budur.27
Deizmin Tanrı ve Din Tasavvurunun Değerlendirilmesi
Piskopos Joseph Butler (1692-1752) Doğal ve Bildirilmiş Dinin Mukayesesi (The Analogy of Religion, Natura/ and Revealed 1736) isimli çalıŞmasıyla deizme en geleneksel bir tutumla karşı gelmişti. Butler'in çalışmalarını ortaya koyduğu dönemde dinin, ingiltere'de önemli ölçüde düşüş gösterdiği ifade edilmiŞtir.