Bu metodda eğitimin dikkat çekici noktası, muhataplar tarafından gerçek ve haricî tahakkuku bütünüyle açık ve inkar edilemez olan örnekler verilmesidir. Bu durumda eğitim, o örneklerin nakledilmesi sayesinde daha iyi gerçekleşecektir. Mesela bu ayetlerde herkesin gördüğü kuşun yapılması Hz. İsa tarafından tahakkuk ettirilmiştir. Yine tüm insanların şahit olduğu Talut ve Davud'un (a) mülk ve hakimiyeti Allah'a nispet edilmiştir. Dolayısıyla hâlikıyet ve mâlikiyette tevhid ilkesi daha iyi öğretilmiş olacaktır.
5. Sonuç
Kur'an'da tevhid-i ef'alî eğitimin metodları hakkında buraya kadar anlatılan konuların toplamından çıkan sonuç şudur ki, Kur'an, bu eğitimin hedefinin, yani varlık âleminde Allah'ın tek fâil olduğuna derunî ve muhkem iman ve itikadın mükemmel biçimde gerçekleşmesi için yöntemlerden geniş ve muhtelif bir yelpaze kullanmıştır. İlk iki metod, yani “farzetme” ve “doğrudan telkin” bu itikadın hakkaniyetini ispatlamanın zımnında onunla ilgili temel bir tanıma kazandırmaktadır. Bu temel inanç, onun “fıtrî olduğuna dikkat çekme” metoduyla derunî hale getirilip kökleştirilerek iki metodun, “tefekküre sevketme” ve “istidlal” metodlarının kullanılmasıyla derunî ve haricî sağlamlık meydana getirmekte ve nihayet “duygu ve hisleri harekete geçirme” metodu bâtıl itikatları zayıflatarak “nesnel örnekler gösterme ve haricî öyküler nakletme” metoduyla hak itikadı güçlendirmekte ve ona güven oluşturarak tevhid-i ef'alî eğitimini en yüksek seviyeye yaklaştırmaktadır.
Kaynaklar
Kur'an-ı Kerim, (1376 şemsi), tercüme: Seyyid Celaleddin Müctebevî, Tehran: Hikmet.
Ayyaşî, Muhammed b. Mesud (1380 kameri), Kitabu't-Tefsir, Tehran: Kitabhane-i İlmiyye.
Berkî, Ahmed b. Muhammed (1370 kameri), el-Mehasin, tashih ve talik: Seyyid Celaleddin Hüseynî, Tehran: Daru'l-Kütübi'l-İslamiyye.
Bir grup yazar (1391), Felsefe-i Talim ve Terbiyet-i İslamî, zir nazar-i Üstad Muhammed Taki Misbah Yezdî, Tehran: İntişarat-i Medrese.,
Cevadi Âmulî, Abdullah (1378), Tesnim, Kum: İsra.
Cevadi Âmulî, Abdullah (1383), Tevhid der Kur'an, Kum: İsra.
Emin, Seyyid Nusret (1361), Mahzenu'l-İrfan der Tefsir-i Kur'an, Tehran: Nehzet-i Zenan-i Müselman.
Hüseyinzade, Ali (1377), Berresi-yi Şivhâ-yi Davet-i Enbiya-yi Ulu'l-Azm der Kur'an (Payanname-i Karşinasi-yi Erşed), Kum: Müessese-i Âmuzeşi ve Pejuheşi-yi İmam Humeynî (rh).
Hüseyinzade, Seyyid Ali (1388), Sire-i Terbiyeti-yi Peyamber (s) ve Ehl-i Beyt (a), c. 4, Nigereşi ber Âmuzeş ba Te'kid ber Âmuzeşhâ-yi Dinî, Kum: Pejuheşgah-i Havza ve Danişgah.
Kaşanî, Molla Fethullah (1336), Tefsiru Menheci's-Sadıkîn fi İlzami'l-Muhalifin, Tehran: Kitabfuruşi-yi Muhammed Hasan İlmî.
Kurtubî, Muhammed (1364), el-Camiu li-Ahkami'l-Kur'an, Tehran: Nasır Hüsrev.
Mekarim Şirazî, Nasır (1421 kameri), el-Emsile fi Tefsiri Kitabillahi'l-Münzel, Kum: Medresetu'l-İmami Emiri'l-Müminin (a).
Mekarim Şirazî, Nasır, bir grup âlim katkısıyla (1367), Peyam-i Kur'an, Kum: Medresetu'l-İmami Emiri'l-Müminin (a).
Meşayihirâd, Şihabuddin (1380), Talim ve Terbiyet-i Dinî (Mecmua-i Makalat), Kum: Pejuheşgah-i Havza ve Danişgah.
Misbah Yezdî, Muhammed Taki (1370), Âmuzeş-i Felsefe, Tehran: Merkez-i Çap ve Neşr-i Sazman-i Tebligat-i İslamî.
Misbah Yezdî, Muhammed Taki (1389), Hodaşinasi, tahkik ve nigareş: Emir Rıza Eşrefî, Kum: Müessese-i Âmuzeş ve Pejuheş-i İmam Humeynî (rh).
Musevî, Sebzivarî, Abdula'la (1431 kameri), Mevahibu'r-Rahman fi Tefsiri'l-Kur'an, Kum: Daru't-Tefsir.
Mustafavî, Hasan (1385), el-Tahkik fi Kelimati'l-Kur'ani'l-Kerim, Tehran: Merkez-i Neşr-i Âsâr-i Allame Mustafavî.
Razî, Fahruddin (1420 kameri), el-Tefsiru'l-Kebir ve Mefatihu'l-Ğayb, Beyrut: Daru İhyai't-Turasi'l-Arabî.
Reşid Rıza, Muhammed (tarihsiz), Tefsiru'l-Menar, Beyrut: Daru'l-Ma'rife.
Seyf, Ali Ekber (1379), Revanşinasi-yi Perverişî (Revanşinasi-yi Yadgiri ve Âmuzeş), Tehran: Müessese-i İntişarat-i Agah.
Subhanî, Cafer (1373), Menşur-i Cavid-i Kur'an, Kum: Müessese-i İmam Sadık (a).
Subhanî, Cafer (1404 kameri), Mefahimu'l-Kur'an, bi-Kalemi'ş-Şeyh Caferi'l-Hadi, Kum: İntişarat-i Tevhid.
Subhanî, Cafer (1420 kameri), Buhus fi'l-Milel ve'n-Nihal, Kum: Müessesetu'n-Neşri'l-İslamî.
Suyuti, Celaleddin (1404 kameri), el-Dürrü'l-Mensur fi Tefsiri'l-Me'sur, Kum: Kitabhane-i Ayetullah Mer'eşî Necefî.
Şeriatmedari, Ali (1366), Talim ve Terbiyet-i İslamî, Tehran: Emir Kebir.
Tabatabaî, Muhammed Hüseyin (1417 kameri), el-Mizan fi Tefsiri'l-Kur'an, Kum: Müessesetu'n-Neşri'l-İslamî.
Tabatabaî, Muhammed Hüseyin (tarihsiz), Nihayetu'l-Hikme, Kum: Müessesetu'n-Neşri'l-İslamî.
Taberî, Muhammed b. Cerir (1412 kameri) Camiu'l-Beyan fi Tefsiri'l-Kur'an, Beyrut: Daru'l-Ma'rife.
Tabersî, Fadl b. Hasan (1408 kameri), Mecmeu'l-Beyan fi Tefsiri'l-Kur'an, Beyrut: Daru'l-Ma'rife.
Tûsî, Muhammed b. Hasan (tarihsiz), el-Tıbyan fi Tefsiri'l-Kur'an, Beyrut: Daru İhyai't-Turasi'l-Arabî.