5. İmam Hasan’ın (a.s) Şiîleri: Bu muhalif unsurların karşısında ise sayıları bakımından Ali’nin (a.s) hükümet merkezinde diğer gruplardan daha fazla olan İmam Hasan’ın (a.s) Şiîleri yeralmaktadır. Bu kesim içinde Ali’yi (a.s) izleyerek Kufe’yi mesken seçmiş bir grup Muhacir ve Ensar da vardı. Allah Rasülü’nün (s.a.a) sahabesi olmaları halk arasında onlara seçkin bir mevki kazandırıyordu. Bu grup, ister Hasan b. Ali’nin (a.s) hilafetinin başlangıcında olsun, ister Hazret’in biatın ardından cihad talimatı vermesinden sonra olsun, ister daha sonra meydana gelen diğer aşamalarda olsun Ehl-i Beyt’le ilgili vazifesinin önemli bir kısmını var gücüyle yerine getirdi. Eğer bu Şiîler gerekli basirete sahip olabilseydi ve hemşerilerinin diğer hilelerinden masun kalabilseydi, o dönemdeki ihlaslarıyla, Şam’dan Kufe’ye yönelen tehlikelere karşı koymak için yeterli sayıda idiler ve bunu yapacak liyakatleri vardı. Bu kitlenin son derece hazırlıklı, heyecanlı ve moralli olduğunu kimse inkâr edemez. O kadar ki, onlar için her müşkül üstesinden gelinebilir meseleydi. Ama eldeki karine ve şahitlere göre sorunları ele alma yeterliliği bahşeden marifet ve basiretleri azdı. İşin zor kısmı, Kays b. Sa’d b. Ubade, Hucr b. Adıyy, Amr b. el-Hamık Huzaî, Said b. Kays Hemedanî, Habib Mezahir Esedî, Adıyy b. Hatim, Müseyyeb b. Necibe, Ziyad b. Sa’sa’a ve başka isimler hakkında nasıl düşünüleceğidir. O sırada radikal ve muhalif cereyanlar ile satılmış ve hain eller de müsait zeminleri değişime uğratmak ve kaderi değiştirmek için sürekli faaliyet halindeydi. Bu akımların faaliyetine zemin hazırlayan da işte bu basiretsizliklerdi.
Sonuç
Tarihçilerin muhtelif rivayetlerinde İmam Hasan’ın (a.s) asker sayısı seferberlik, celp, teşkilatlanma ve techiz sırasında 70 bin ile 12 bin arasında zikredilmiştir. Ama Ravendî’nin el-Harayic ve’l-Cerayih‘ine göre İmam Hasan’ın (a.s) ordusu, Hz. Ali’nin (a.s) şehadetinden önce Şamlılarla savaş için silah altına aldığı 40 bin askerden toplanmış 12 bin kişiden oluşuyordu. (Ravendî, s. 228). Hz. Ali’nin (a.s), İslam’ın siyasî nizamında silahlı kuvvetlerin yeri, bunun yanısıra Basra, Kufe, Medain ve Medine halklarının psikolojik, sosyal ve siyasî durumu (halkın geneli, elitler ve gruplar) hakkında Malik Eşter’e gönderdiği mektubundan anlaşıldığı kadarıyla insanlar psikolojik bakımdan karamsar, korkmuş, ölümden korku içinde, biatını bozmuş, dünyaya düşkün ve tamahkardı. Medine dışından bir kurtarıcıya umut bağlamıştı ve Şamlılardan gelecek her harekete olumlu cevap veriyordu. Diğer bir ifadeyle bu adam bozuntuları çirkin yollarla fitne[4], kavga[5] ve tefrika peşindeydiler. Bu durumda böylesine zayıf yetenekli ve uygunsuz davranışlar içindeki bir ordudan düşman biat etmekten başka bir şey beklenmezdi. Çünkü bu bölgenin insanları bir taraftan en berbat halet-i ruhiye içindeyken, öte yandan Şamlıların psikolojik harekât taktiklerinin icrasında en iyi kapasiteye sahipti. Dolayısıyla Muaviye bu vaziyetten en iyi şekilde yararlandı ve hak cephesinin psikolojisini tahrip etmek amacıyla o bölgelerdeki halkların Muaviye ile her türlü işbirliğine hazır olduklarına ilişkin Şamlılara yazdığı mektupları sürekli İmam Mücteba’ya (a.s) gönderiyordu.
İkinci Sorunun İncelenmesi
2. Soru: Ümeyyeoğulları (Muaviye) ne şekilde ve hangi psikolojik harekât taktiklerinden yararlanarak böyle bir barışı dayatmayı başardı?
Muaviye, tüm habisliği ve kurnazlığını İmam Hasan’a (a.s) barış dayatma doğrultusunda seferber etti. O dönemde hud’a ve hile adı verilen psikolojik harekâttan yararlanarak İmam Hasan’ın (a.s) hakimiyeti altındaki toplumun bakış, motivasyon, ilgi, davranış ve söylemini etkiledi ve insanları kendi şeytanî hedeflerine doğru yönlendirmeyi başardı. Bu hususta Şu’be, Amr b. As gibi hileciliği ve hokkabazlığı meşhur isimlerle ve aynı özellikleri taşıyan çok sayıda kişiyle istişareler yaparak şeytanî hedeflerini gerçekleştirmek için yapılması gereken herşeyi yaptı. Bu makale, eldeki kaynaklara bakarak, İslam düşmanlarının (Muaviye) İmam Hasan’ın (a.s) barışı kabul etmek zorunda kalmasını sağlayan psikolojik harekât taktiklerinin etkisini incelemek gerektiğini düşünmektedir. Bunun yanısıra İslam Peygamberinin davetini imha etmek ve hakkın nidasını susturmak için kullandıkları yöntemler de araştırılmalıdır. Çünkü Allah Teala Kur’an-ı Kerim’de bu hususta şöyle buyurmaktadır:
“يُر۪يدُونَ اَنْ يُطْفِؤُ۫ا نُورَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ”
“Yahudiler ve Hıristiyanlar Allah’ın nurunu (nübüvvet veya Kur’an) ağızlarıyla söndürmek istiyor.” (Tevbe 32).
Yukarıdaki soruya delilli ve mantıklı bir cevap verebilmek için müşriklerin (Ümeyyeoğulları) psikolojik harekâtının çeşitli boyutlarına odaklanmak zaruridir. Makalenin bu bölümünde önce psikolojik harekâtın ne olduğu, sonra da özellikleri ele alınacak ve nihayet Muaviye’nin İmam Hasan’a (a.s) barış dayatırken kullandığı taktikler incelenecektir.