Muaviye, tüm habisliği ve kurnazlığını İmam Hasan'a (a) barış dayatma doğrultusunda seferber etti. O dönemde hud'a ve hile adı verilen psikolojik harekâttan yararlanarak İmam Hasan'ın (a) hakimiyeti altındaki toplumun bakış, motivasyon, ilgi, davranış ve söylemini etkiledi ve insanları kendi şeytanî hedeflerine doğru yönlendirmeyi başardı. Bu hususta Şu'be, Amr b. As gibi hileciliği ve hokkabazlığı meşhur isimlerle ve aynı özellikleri taşıyan çok sayıda kişiyle istişareler yaparak şeytanî hedeflerini gerçekleştirmek için yapılması gereken herşeyi yaptı. Bu makale, eldeki kaynaklara bakarak, İslam düşmanlarının (Muaviye) İmam Hasan'ın (a) barışı kabul etmek zorunda kalmasını sağlayan psikolojik harekât taktiklerinin etkisini incelemek gerektiğini düşünmektedir. Bunun yanısıra İslam Peygamberinin davetini imha etmek ve hakkın nidasını susturmak için kullandıkları yöntemler de araştırılmalıdır. Çünkü Allah Teala Kur'an-ı Kerim'de bu hususta şöyle buyurmaktadır: “يُر۪يدُونَ اَنْ يُطْفِؤُ۫ا نُورَ اللّٰهِ بِاَفْوَاهِهِمْ”, “Yahudiler ve Hıristiyanlar Allah'ın nurunu (nübüvvet veya Kur'an) ağızlarıyla söndürmek istiyor.” (Tevbe 32). Yukarıdaki soruya delilli ve mantıklı bir cevap verebilmek için müşriklerin (Beni Ümeyye) psikolojik harekâtının çeşitli boyutlarına odaklanmak zaruridir. Makalenin bu bölümünde önce psikolojik harekâtın ne olduğu, sonra da özellikleri ele alınacak ve nihayet Muaviye'nin İmam Hasan'a (a) barış dayatırken kullandığı taktikler incelenecektir.
a) Psikolojik harekâtın tanımı ve kavramları: Nahoş hadisenin meydana gelmesinde bu savaşın taktiklerinin gösterdiği tesire bakarak savaşın taktiklerine ve vakanın ortaya çıkmasındaki rolüne girmeden önce bu fenomenin tanımlarını vermek gerekir. Psikolojik harekât, kan dökmeksizin birtakım yöntemlerle tek tek kişiler, insan grubu veya bir milletin ruh, irade ve davranışı üzerinde planlı etkide bulunmaktır. (1965, B mlv). John Collins, psikolojik harekâtın, ulusal güvenliğin maksatlarını icra etmeyi sağlayacak araçlara sarılarak düşmanın düşünce özelliklerine nüfuz etmek için tasarlanmış propagandayı ve onun araçlarını kullanmak olduğuna inanmaktadır. (John Collins, 1370, s. 487). ABD ordusunun Saha El Kitabı'nda psikolojik harekât için başka bir tanım daha yapılmaktadır: Asıl amacı milli güvenliğin hedeflerini gerçekleştirmek üzere düşman, tarafsız grup veya dost kesimlerin inanç, duygu, eğilim ve davranışını etkilemek olan propaganda ve diğer unsurlardan detaylı ve tasarlanmış biçimde yararlanmak. (Sima-yi Cumhuri-yi İslamî, 1370, 79). Psikolojik harekât, çok yönlü etkileriyle birlikte karşı tarafı teslim alma veya mağlup etme hedefine odaklanmış faaliyet türüdür ve savaş zamanına mahsus değildir. Aksine barış zamanında ve kriz döneminde de kullanılır. (Cemşidî, 1383, s. 9). Psikolojik harekât, iki devlet arasında veya devletlerin içindeki iki grup arasında şiddetli propaganda saldırılarıdır. (Ali Bâbâî, 1369: 364). Psikolojik harekât, propagandadan ve ona ait araçlardan detaylı ve planlı şekilde yararlanmaktır. Asli hedefi de ulusal güvenliğin hedeflerini gerçekleştirmek üzere düşman, tarafsız grup veya dost grupların inanç, duygu, eğilim ve davranışlarını etkilemektir. (Muhammed Nejad, 1387: 112). Psikolojik harekât, bir dizi psikolojik faaliyeti kapsar. Barış, savaş ve kriz zamanında tarafsız muhatapların, düşmanın ve kendi tarafının görüş ve davranışını etkilemek için planlanır. Siyasî ve askerî hedeflere ulaşma sürecinde çok etkilidir. (NATO, AJD, 307, 2002). Psikolojik harekât, istihbaratı ve seçilmiş şifreleri aktarmak için yabancı muhatapların heyecan, motivasyon ve nesnel çıkarımlarını etkilemek, devletlerin tutumuna tesir etmek, örgütleri, grupları ve tek tek bireyleri etki altına almak üzere planlanan harekâttır. (Joint Chiefs of Staff). Kuzey Atlantik İttifakı (NATO) psikolojik harekât için şu tanımı yapıyor: Psikolojik harekât, düşmanın direnme eğilimini bozguna uğratmak üzere belirlenmiş süreden önce haberler yaymaktır. Bu sayede düşman şahısların psikolojisinde yıkıcı etki gerçekleştirilerek destek grupların psikolojisi güçlendirilmiş olacaktır. (Şehlâî, 1385, s. 191). Psikolojik harekâtın başka bir tanımında şöyle denmiştir: Psikolojik harekât, fikir ve davranışlar üzerinde hakimiyet sağlamak üzere soğuk savaş döneminde kullanılan siyasî, askerî, iktisadî ve sosyal faaliyetlerdir. (Çeginî, 1374: 248). Şamlıların bu savaşı çok özel, özgün ve karmaşık şekilde planlayıp uyguladığını dikkate alan çeşitli uzmanlar savaşa ilişkin çok sayıda tanım ortaya koymuşlardır. Zira Şamlıların İmam Hasan (a) aleyhindeki psikolojik harekâtın senaryosunu icra ederken gerçekleştirdiği hareketin her bir kısmı yapılan tariflerden birine uygundur.