Allah Teâlâ kendi ezelî ilmiyle bazı insanların zamirlerinde, derinlerinde ve niyetlerinde ne olduğunu bilmektedir, gelecekte ne yapacaklarından ve neyi seçeceklerinden de haberdardır. O mukaddes zâtların, kendilerine fazladan bu lütuf verilirse bunu hür iradeleriyle Allah’a kulluk ve günahları terk yolunda kullanacaklarını da bimektedir. Bu yüzden bu ilâhî ilim, ismet nimetinin enbiyâya ve imamlara verilmesinin doğruluğunu gösterme hususunda yeterlidir. (Subhânî, 1412: 3/ 176)
Sonuç
Merhum Allâme Tabâtabâî’nin ismet meselesinin mahiyeti hususundaki görüşünün özeti şu olmuştur: Bütün ilâhî peygamberlerin ve masum imamların (as) sahip olduğu ismet, özünde Allah Teâlâ tarafından has bir ilimle özel bir nimetin lütfundan ve ihsanından başka bir şey değildir. Bu lütfa nail olmak ise masumun akıl kuvvesinin tekâmül seyrinin mahsulü ve nefsinin manevî derecelerinin yukarı yönlü seyriyle mümkün olabilir. Bu nefsanî melekeyi ve bağışı elde edebilmek ve koruyabilmek için öyle merhalelere ulaşırlar ki en başta günahların ve ilâhî vâcibâtı terk etmenin çirkinliği, kötülüğü ve alçaklığı olmak üzere eşyanın bütün hakikatleri onlara malum ve görünür olur; artık mutlak iradeleriyle onlara dikkat etmekle kalmazlar, ilâhî vazifenin hilafına bir eylemde bulunmak akıl ve hayallerinin ucundan dahi geçmez.
Diğer taraftan onlar kemâl ve marifetin mukaddes bir makamına ve derecesine ulaşmışlardır. Onlar, ilâhî sıfatların ve esmânın tamamına dair varolan huzurî ve şuhudî ilimleriyle içlerinde oluşan muhabbet ve aşkla, Yaradan’ın rızası ve hoşnutluğundan başka bir şey düşünmezler. Bütün varlıklarını, işlerini, amellerini, davranışlarını ve niyetlerini O’nun rızasına uygun çizgiye sokarlar. Bu yüzden günahtan korunmaları aynı anda hem ihtiyarî ve kesbî, hem de lütuf ve bağıştır; yok olmaz, daimi ve süreklidir.
Kaynakça
Kur’ân-ı Kerim
Âmedî, Seyfüddin, 1424 K, Ebkârü’l-Efkâr fî Usûli’d-dîn, thk: Ahmed Ferid Mezidî, Beyrut, İntişârât-ı Dârü’l-Kitâbi’l-İlmiyye.
Bahrânî, Kemaleddîn Meysem b. Ali b. Meysem, 1406 K, Kavâ’idü’l-merâm fî ‘ilmü’l-kelâm, thk. Seyyid Ahmed Hüseynî, Kum, Mektebeti Âyetullâh el-Mar’aşî Necefî, 2. Baskı.
Bahrânî, Kemaleddîn Meysem b. Ali b. Meysem, 1417 K, en-Necâh fî’l-kıyâmeti fî tahkîku emri’l-imâme, Kum, Mecmeu’l-fikri’l-İslâmî, 1. Baskı.
Cürcânî, Mîr Seyyid Şerîf Ali b. Muhammed, 1412 K, et-Ta‘rîfât, Tahran, Nâsır Hüsrev, 4. Baskı.
Elemü’l-hüdâ, Seyyid Murtazâ, 1380, Tenziye’l-enbiyâ, thk. Fâris Hasun Kerim, Kum, İntişârât-ı Defter-i Teblîgât-ı İslâmî-yi Havza-yı İlmiye, 1. Baskı.
Elemü’l-hüdâ, Seyyid Murtazâ, 1405 K, Resâil-i şerîf-i Murtazâ, thk. Seyyid Ahmed Hüseynî ve Mehdi Recâyî, Kum, Dâru’l-Kur’ân, 1. Baskı.
Elemü’l-hüdâ, Seyyid Murtazâ, 1422 K, Mesâilü’l-Murtazâ, thk. Muhsin el-Ka‘bî, Beyrut, Müessesetü’l-belâğ, 1. Baskı.
Ferâhîdî, Abdurrahman Halil b. Ahmed, 1409 K, Kitâbu’l-‘ayn, Kum, Dârü’l-hücre.
Gazâlî, Ebu Hamid Muhammed b. Muhammed, 1422 K, Fedâ’ihu’l-bâtıniyye, Beyrut, el-Mektebeti’l-asriyye li’t-tıbaa ve’n-neşr.
Hasanzâde Âmulî, Hasan, 1379, Şerhi kelimeti ismetiyye fî kelimeti fâtımiyye, Neşr-i Tubâ, 1. Baskı.
Hıllî, Hasan b. Yusuf b. Mutahhar, 1368, el-Bâbü’l-hâdîye’l-‘aşer, thk. Mehdi Muhakkık, Meşhed, Astân-ı Kuds-i Rezevî.
İbn Ebi’l-Hadîd, İzzeddin Ebu Hamid, 1404 K, Şerhu Nehcü’l-Belâga, c. 7 ve 13, Kum, Kitâbhâne-i Umûmî-yi Âyetullâh Mar’aşî Necefî.
İbn Haldun, Abdurrahman, 1978 M, Mukaddime-i İbn Haldun, Beyrut, Dâru’l-Kalem, 1. Baskı.
İbn Sinâ, Ebî Ali Hüseyin bin Abdullah, 1375, Şerhü’l-işârât ve’t-tenbîhât, c. 2, Kum, Neşrü’l-Belâga, 1. Baskı.
Îcî, Kadı Adudüddîn Abdurrahmân Ahmed, 1417 K, Kitâbu’l-mevâkıf, c. 3, Seyyid Şerîf Cürcânî’nin şerhiyle, Beyrut, Dâru’l-ceyl.
Kadrdân Karamelekî, Muhammed Hasan, 1383, Kelâm-ı felsefî, Kum, İntişârât-ı vüsûk.
Mâverdî, Ebi’l-Hasan Ali b. Habîb el-Basarî el-Bağdadî, 1405 K, el-Ahkâmi’s-sultâniye ve’r-rivâyâti’d-dîniyye, Beyrut, Dâru’l-kitâbi’l-‘ilmiye.
Meclisî, Muhammed Bâkır, 1404 K, Bihâru’l-envâr, Beyrut, Müesseseti’l-vefâ.
Mu‘tezilî Hemedânî, Kadı Abdulcabbâr b. Ahmed, 1422 K, Şerhu’l-usûli’l-hamse, Beyrut, Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî.
Mu‘tezilî Hemedânî, Kadı Abdulcabbâr b. Ahmed,1962 M, el-Muğnî fî ebvâbi’t-tevhîdi ve’l-‘adl, thk. George Canawati, Kahire, ed-Dâru’l-Mısriyye.
Müfîd, Muhammed b. Muhammed Nu‘man, 1413 K, Evâ’ilü’l-makâlât, thk. Mehdi Muhakkık, Tahran, İntişârât-ı Dânışgâh.
Müfîd, Muhammed b. Muhammed Nu‘man, 1414 K, en-Nüketi’l-i‘tikâdiye, Beyrut, Dârü’l-müfîd, et-Tab‘atü’s-sâniye.
Nerâkî, Mevlâ Muhammed Mehdi, 1363, Enîsü’l-muvahhidîn, tashih ve dipnot: Şehid Kadı Tabâtabâî, ez-Zehrâ, t.y.
Râgıb İsfehânî, Ebu’l-Kasım Hüseyin, 1404 K, el-Müfredât fî garîbi’l-Kur’ân, Beyrut, Defter-i Neşr-i Kitâb, 2. Baskı.
Râzî, Muhammed b. Ömer el-Hatîb Fahreddîn, 1353 K, el-Erbaîni fî usûli’d-dîn, Haydarâbâd Deken, Matbaati Dârü’l-me‘ârifi’l-‘Osmaniye, 1. Baskı.
Râzî, Muhammed b. Ömer el-Hatîb Fahreddîn, 1992 M, Muhassıl efkâri’l-mütekaddimîn ve’l-müteahhirîn, thk.ve ekler D. Semî‘ Degîm, Dârü’l-fikri’l-lübnânî, 1. Baskı.