12-Ahlâkî Eğitimle İlgili Görüş, Düşünce ve Yönelişlere Bir Bakış

04 December 2025 56 dk okuma 13 sayfa
Yazı Boyutu:
Sayfa 10 / 13

Ahlâkî eğitim konusunda var olan yaklaşımların sayısı ve neler oldukları hakkında düşünürler arasında görüş birliği yoktur. Bazıları ahlâkî eğitimde iki yaklaşımın hâkim olduğunu söylemektedir: “Erdem mihverli yaklaşım” ve “Esas mihverli yaklaşım.” Önceleri erdem mihverli yaklaşım revaçtayken, ahlâkî eğitimle ilgili bir araştırma yapılıp sonuçlarının alınmasından sonra bu yaklaşım şiddetli bir şekilde tenkit edilmiş ve gözden düşmüştür. Zira bu araştırmanın sonucunda öğrencilerin ahlâkî davranışlarının sıfat mihverli değil, durum mihverli olduğu görülmüştür. Şu anlamda ki öğrenciler içinde bulundukları duruma göre ahlâkî ya da gayri ahlâkî davranıyorlardı.

Bazıları ahlâkî eğitimle ilgili üç farklı yaklaşım olduğunu söylemişlerdir: Değerler yaklaşımı, bakışlar yaklaşımı, karakter yaklaşımı. Bazıları da ahlâkî eğitimle ilgili iki temel yaklaşımdan bahsederler: Bilişsel gelişim yaklaşımı, karakter eğitimi yaklaşımı. John Elias da ahlâkî eğitimde beş önemli yaklaşımdan söz eder: Erdem etiği, sebep etiği, adalet etiği, koruma etiği, toplumsal tenkit etiği.

Bazıları ahlâkî eğitimde iki temel küme olduğunu savunur: Değerler eğitimi kümesi ve karakter eğitimi kümesi. Bolotin ve Efron ise ahlâkî eğitimin yedi unsuru olduğunu söyler: Karakter eğitimi unsuru, kültürel miras unsuru, adalet toplumu unsuru, koruyucu toplum unsuru, barış içinde yaşama eğitimi unsuru, ahlâkî araştırma unsuru, sosyal hareket unsuru. Seccâdî de ahlâkî eğitimde on yaklaşımı tanıtmıştır:

Dolaylı yaklaşım; dinî ve değersel inançlar ders programında üstü kapalı olarak yer almalıdır.

Ahlâk ve değerlerin zihindeki taraflarını tekide dayalı yaklaşım. Piaget ve Neo- Kantian bu yaklaşıma örnektir.

Koruma ahlâkı yaklaşımı veya toplumsal sorumluluk yaklaşımı.

Sonuç yaklaşımı. Ahlâkî davranışların sebep ve sonucuyla ilgilenir, ahlâkî kural ve esaslarla değil.

İlahiyat yaklaşımı. Ahlâkî davranışları insanüstü bir buyruk olarak görmektedir.

Bilimsel yaklaşım. Bu yaklaşım ahlâkî davranışları etkileyen dış etkenlere teveccüh ederek onları karar ölçüsü kabul etmektedir.

Değerlerin açıklanması yaklaşımı. Bu yaklaşıma göre öğrencilere değerler sadece anlatılmalı, aşılanmamalıdır.

Değerlerin analizi yaklaşımı. Bu yaklaşıma göre öğrenci değerlerin nedenini açıklayabilmelidir ve bu ahlâk öğretiminde en iyi yoldur.

Psiko analitik yaklaşım. Buna göre insan davranışlarının kökü kendiliğinden varlığındadır ve onları tahrik eden bazı unsurlar kontrol altına alınmalıdır.

Toplumsal öğrenme yaklaşımı . Buna göre insan kuvvetlendirilmiş davranışları müşahede ederek ahlâkî davranışları yapmayı öğrenir. Doğrudan öğrenme, örnek oluşturma, taklit ve takviyenin ahlâkî eğitimde önemli bir rolü vardır.

Şimdiye kadar söylediklerimizden, ahlâk eğitimiyle ilgili aşağıdaki yaklaşımların olduğunu görüyoruz:

Erdem mihverli yaklaşım,

Esas mihverli yaklaşım,

İlahiyatçı yaklaşım,

Sonuç yaklaşımı,

Bilimsel yaklaşım,

Bilişsel gelişim yaklaşımı,

Değerlerin açıklanması yaklaşımı,

Değerler yaklaşımı,

Bakışlar yaklaşımı,

Ahlâk ve değerlerin zihinsel taraflarına tekide dayalı yaklaşım,

Dolaylı yaklaşım,

Adaletçi yaklaşım,

Korumacı yaklaşım,

Toplumsal eleştiriye dayalı yaklaşım,

Kültürel miras yaklaşımı,

Barışçıl yaşam öğretimi yaklaşımı,

Ahlâkî araştırmaya dayalı yaklaşım,

Karakter eğitimi yaklaşımı,

Toplumsal öğrenme yaklaşımı,

Âdil toplum yaklaşımı,

Koruyucu toplum yaklaşımı,

Toplumsal hareket yaklaşımı,

Psiko analitik yaklaşım,

Felsefî yaklaşım.

Ahlâkî eğitim yaklaşımlarının sınıflandırılması

Yukardaki ahlâkî eğitim yaklaşımlarına göz gezdirilecek olursa bazı yaklaşımların farklı isimlerle tekrarlanmış olduğu görülür. Mesela değerlerin açıklanması yaklaşımı ile değerlerin araştırılması yaklaşımı birbirinden farklı görünmüyor. Çünkü her ikisinde de eğitimci, öğrenciye değerleri ve nedenlerini anlatmaya çalışıyor ama bunları telkin etmekten kaçınıyor. Aynı şekilde bilimsel yaklaşım ve sonuç yaklaşımı arasında da fark görülmüyor. Çünkü ikisinde de davranışın görünen sonucu dikkate alınmakta ve ona göre hüküm verilmektedir. Değerler yaklaşımı ve değerlerin açıklanması yaklaşımı arasında da fark yoktur. Yine bilişsel gelişim yaklaşımı ve ahlâk ve değerlerin zihinsel taraflarını tekide dayalı yaklaşım birbiriyle aynıdır.

Bu Yazıyı Paylaş

İlgili Yayınlar