d) İsteklere örnek: 1- İsteklere meyil ve rağbet ve de Allah’tan isteme şevki. (54/7, s. 269) ve (54/6, s. 269).
İmam (as) bize her şeyi Allah’tan istememizi öğretmektedir. Elbette istekler arasında temel önceliklerin olduğu görülmektedir: Ahiret ve dinle ilgili olan şeyler, dünyayla ilgili olanlardan önceliklidir.
İstekler maddî ve manevî, bireysel ve toplumsal, siyasî, askerî, iktisadî ve ailevî… isteklerdir.
2.2.5. Duâ Esnasındaki Duâ Hâli:
Duâ esnasındaki duâ hâli, duânın müessir olmasındaki temel faktördür. İmam Seccâd (as), hem Sahîfe’deki duâların bütün bölümlerinde aşikar olan hâliyle, hem de duâların içinde, duâcının duâ esnasında nasıl bir halde olması gerektiğini bize öğretir.
Duâcı duâ esnasında özel bir zihniyete, özel bir kalbe ve özel bir görünüşe sahip olmalıdır.
a) Duâ esnasında duâcının özel zihniyeti:
1- İlâhî icabete ve afva dair bilgisi ve yakîni olmalıdır. (12/13, s. 69)
2- Duâyı Allah’ın emri olarak telakki etmelidir. (31/11, s. 144)
3- Tevhid ve nübüvvet konusunda doğru inançlara sahip olmalıdır. (47/72, s. 228)
4- Günahlardan Allah’a doğru kaçma niyetinde olmalıdır. (51/8, s. 260)
b) Duâ esnasında duâcının kalbinin keyfiyeti:
1- Allah’a güven ile dolu olmalıdır. (49/10, s. 253)
2- Allah’a karşı güven ve ümit duygusuyla dolup taşmalıdır. (13/21, s. 21), (47/72, s. 228), (21/8, s. 107), (28/9, s. 1380) ve (31/11, s. 12)
3- Duâya rağbet ve şevkle dolu olmalı, Allah’a doğru ilerlemeyi istemelidir. (17/16, s. 91)
4- Kalbinde yalnızca tevekkül ve itimat olmalıdır. (17/16, s. 91)
5- Kalp yalnızca Allah’a dönmeli ve ihlasla dolu olmalıdır. (48/4, s. 243), 52/11, s. 265), (51/11, s. 261), (13/13, s. 71), (28/8, s. 138), (13/17, s. 72), (14/11, s. 76) ve (28/9, s. 138).
6- Allah korkusuyla dolu olmalıdır. (12/16, s. 70)
c) Duâcının duâ esnasındaki dış görünüşü:
1- Hakirlik ve düşkünlük izharı. (47/73, s. 228)
2- Fakirlik izharı. (12/6, s. 67)
3- İhlas izharı. (21/7, s. 107)
4- Ağlamak ve inlemek. (16/15, s. 81), (31/24, s. 148)
5- Acziyet, fakirlik, korku ve sığınma izharı. (47/74, s. 228)
6- Tazarru. (48/13, s. 246), (51/9, s. 260)
7- İstemede ısrar. (46/4, s. 210)
8- Allah’ın duâyı emrettiğini ve icabet edeceğine söz verdiğini duâ boyunca hatırlayarak ümidin takviye edilmesi. (31/29, s. 149)
2.2.6. Duânın Semereleri:
Duânın, duâcının Allah’tan istediklerinden ve bunlara icabet edilmesinden başka, duâ esnasında ve duâdan sonra, duâcı şahıs için bu dünyada diğer birçok semereleri daha vardır. İmam Seccâd (as) bu semereleri duâlarında beyan etmiştir. Örneğin:
1- Duâcıyı Allah nezdinde en sevilen kılar. (12/13, s. 69), (45/54, s. 208)
2- Duâcıyı salihler ve müminler mertebesine yükseltir. (20/22, s. 103), (17/16, s. 91)
3- Şeytanı duâcıdan uzak tutar. (25/8, s. 125)
4- Duâcının manevî lezzetler tatmasını (22/9, s. 113), özellikle de duâcının, duânın kişiye has güzelliğini görmesini sağlar. “…Benzersiz şekilde süsledi.” (47/110, s. 233)
5- Duâcıyı, Allah’ın merhametine mazhar kılar. Esasında başkaları için duâ ve her türlü duâ merhamete sebep olur, duâcı merhamet istememiş olsa bile. (24/14, s. 122)
6- Allah’ın takdirini ve tedbirini duâcının menfaatine olacak şekilde çevirir ve ona egemenlik bağışlar. (5/8, s. 49)
7- Duâcının gamını ve korkusunu giderir. (20/20, s. 102)
8- Duâcıyı Allah’ın gazabından kurtarır ve Allah’ın hoşnutluğuna ulaştırır. (45/16, s. 200)
9- Duâcıya izzet verir ve Allah’tan gayrısına karşı istiğna duygusunu ona bağışlar. (48/118, s. 236)
10- Duâcıya yenilmezlik duygusu verir. “…Kimseye zulmetmez…”
2.2.7. Duânın Kabulünü Sağlayan Etkenler:
İmam Seccâd (as) duâların içerisinde doğrudan ve duâların kendisiyle dolaylı olarak duânın kabulünü sağlayan etkenleri öğretmişlerdir. Örneğin:
1- Duâcıda duâ esnasında duâ halinin olması. (48/13, s. 246), (47/73, s. 228)
2- Duâda olması gerekenlere ve duânın dört temel rüknüne riayet. (45/56, s. 209)
3- Tevhid, nübüvvet ve imamet hakkında doğru itikata sahip olmak. (47/72, s. 228)
4- Vasıtalara yönelerek onlara tutunmak. (48/6, s. 244)
2.2.8. Duânın Reddedilmesine Sebep Olan Etkenler
İmam Seccâd (as) duâya icabeti sağlayan etkenleri saydığı gibi, duânın reddine Allah tarafından geri çevrilmesine sebep olan etkenleri de beyan etmişlerdir. Örneğin:
1- Zikrin unutulması, nimetlere karşı gaflet ve icabete dair ümitsizlik. (21/8, s. 107)
2- Allah’ın kudretinden ümitsizlik.
“… Senden ümit kesme yoksunluğuna duçar etme…” (41/1, s. 177)
3- İhlasın olmayışı, Allah’a duâda ve duâya icabette sınır, ortak ve adalet tayin etme. (21/5, s. 106)
2.3. Duâ Dilinin Hakikatinin Anlatılması
Sahîfe-i Seccâdiye mektebinde duânın hakiki mahiyetini idrak edebilmek için her şeyden önce duâ dilinin hakikatini inceleyip idrak etmek gerekir. Bu yüzden İmam Seccâd (as) duâlarında duâ dilini aşikâr kılmıştır.
2.3.1. Duâ Dili; İnsanda Varlıksal Beyan Yönü: