“Emir sahibinin gaybeti kaçınılmazdır. Batılın peşi sıra koşan herkes onun hakkında şüphe edecektir. Size feda olayım, neden? İmam (a.s) şöyle devam etti: bizlere sebebini açıklama konusunda izin verilmedi. Adam yine sordu: gaybetinin hikmeti nedir? İmam: gaybetinin hikmeti kendisinden önceki Allah’ın hüccetlerinin gaybetlerinin hikmeti gibidir. Gaybetin hikmeti zuhurundan sonra bilinecektir. Hz. Hızır İle Hz. Musa (a.s.)’ın kayığı delme, çocuğu öldürme ve yıkılmak üzere olan duvarın tamir edilmesinin hikmetinin Hz. Musa (a.s) ile ayrıldıklarında aydınlandığı gibi”.
2- İnsanların Sınanması
Bazı hadislerde İmam Mehdi’nin (a.f.) gaybetinin hikmeti Salih insanların elekten geçirilmesi ve insanların tamamının sınav vesilesi olduğu ifade edilmektedir.
Emirü’l-Müminin İmam Ali (a.s) şöyle buyurmaktadır:
“Allah’a yemin olsun ki ben ve iki evladım (Hasan ve Hüseyin) şehid edileceğiz. Allah ahiruzzamanda evlatlarımın soyundan birisini intikamımızı alması için gönderecektir, O (a.f.) bir dönem halkın sınanması ve sapıtmış insanların ortaya çıkması için bir süre gaybette olacaktır ve cahil insan şöyle diyecektir: Artık Allah’ın Âl-i Muhammed’e ihtiyacı yoktur.”
İmam Hüseyin (a.s) şöyle buyuruyor:
“İmam Mehdi’nin (a.f.) gaybeti olacaktır ve bu gaybette bazıları dinden çıkacak bazıları da dinlerine sağlam bir şekilde bağlı kalacaklardır. Her kim bu dönemde sabreder ve düşmanların fitneleri karşısında dimdik ayakta durursa Allah ona Allah Resulü (s.a.a.) yanında kılıçla savaşanların sevabını verecektir.”
İmam Sâdık (a.s) şöyle buyurdu:
“İmam Mehdi’nin (a.f.) gaybeti Şia’nın sınavıdır.”
İmam Musa Kâzım (a.s) bu konuda şöyle buyurmaktadır:
“Gaybetin kendisi yüce Allah’ın kullarının iftiharıdır.”
3- İnsanların Zalim oluşu
Bazı rivayetlerde gaybetin felsefesi insanların zalim oluşu olarak gösterilmiştir. Nitekim Emirü’l-Müminin Ali (a.s) Kûfe mescidinde şöyle buyurmuştur:
“Ey insanlar! Şüphesiz yeryüzü hiçbir zaman hüccetsiz kalmaz, ancak Allah Teâlâ insanları zalim olmaları ve taşkınlık yapmaları sebebiyle onları yeryüzünden kendi hüccetinden mahrum eder”.
4- İmam Mehdi’nin (a.f.) Zalimlerin Biatından Özgür Oluşu
İslâmî rivayetlerin bazıları İmam Mehdi’nin (a.f.) gaybetinin felsefe ve hikmetini şöyle açıklar: İmam Mehdi (a.f.) gaybetiyle zamanın zorbalarının biat dayatmalarından kurtulur ve kendi kıyamı zamanında özgürce gayret edebilmesi için hiçbir hâkimin biatı sorumluluğu altına girmez. Diğer İmamlar takiye yaparak hükümetleri resmî olarak tanıyorlardı, ancak İmam Mehdi (a.f.) takiyye yapmakla görevli olmadığı için zamanın tağutlarına biat etmez. İmam Mehdi’nin (a.f.) gaybeti olmazsa bu işin olması da mümkün değildi.
İmam Hasan Mücteba bu konuda şöyle buyurmaktadır:
“Biz ehlibeyt İmamlar’ından İmam Mehdi (a.f.) dışında her birimizin üzerinde takiyye gereği, zamanın hâkiminin biatı bulunmaktadır. Ancak Hz. İsa’nın (a.s) arkasında namaz kıldığı İmam Mehdi (a.f.) bu durumdan istisnadır. Allah, İmam zuhur etiğinde onun üzerinde hiçbir zalimin biatı olmaması için onun doğumunu gizli kıldı ve ona gaybeti irade etti.”
Bu hadisin aynısı ve bir başka rivayette diğer Ma’sûmlardan nakledilmiştir. İmam Zeyne’l-Âbidîn (a.s) şöyle buyurmaktadır: “Üzerinde hiçbir kimsenin biatı olmayacaktır” veya bir diğer hadiste İmam Rıza (a.s) şöyle buyurmuştur:
“İmam Mehdi (a.f.) kılıçla kıyam ettiğinde üzerinde hiçbir kimsenin biatı olmayacaktır”.
Yine Muhammed b. Osman Amrî aracılığıyla İmam Mehdi’nin (a.f.) İshak b. Yakub’a gönderdiği mektupta şöyle buyurmaktadır:
“Gaybetin vuku bulmasının sebebi, Allah Teâlâ’nın şu buyruğudur: “Ey inananlar, size açıklanınca hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın.”Şüphesiz babalarımın her birinin üzerinde zamanının hâkiminin biatı vardı, ancak ben zuhur ettiğimde hiçbir zalimin biatı üzerimde olmayacaktır”.
5- İmam Mehdi’nin (a.f.) Canını Korunması
Yüce Allah gaybet aracılığıyla İmam Mehdi’nin (a.f.) canını düşmanların şerrinden korumuştur. Eğer gaybet olmasaydı İmam’ın kanına susayan Abbasî Halifesi Mutemid, İmam’ın babalarını şehid ettiği gibi İmam Mehdi’yi de (a.f.) şehid edecek ve yeryüzü hüccetsiz kalacaktı.
Bu konuda Ehlibeyt İmamlar’ından (a.s) birçok hadis nakledilmiştir. İmam Bâkır (a.s) şöyle buyurmaktadır:
“İmam Mehdi’nin (a.f.) kıyamından önce gaybeti olacaktır.” Ravi bunun nedenini sorduğunda İmam: “Çünkü onun öldürülme korkusu vardır”, buyurmuştur.
Şeyh Tûsî gaybetin felsefesi hakkında birkaç hadis naklettikten sonra şöyle diyor: hadislerde gaybetin felsefesi veya hikmeti olarak geçen Şia’nın sınanması, emrin zorluğu ve sabırlı olmaları, gaybetin hikmeti ve felsefesi değildir; aksine bunların hepsi gaybetin Şialar üzerinde olan etkisi ve neticesidir. Gaybetin asıl sebebi ve felsefesi İmam Mehdi’nin (a.f.) düşmanları tarafından öldürülme korkusudur.
6- Dünya İnsanlarının Hazır Hâle Getirilmesi