9- Ashabi kennucum

04 December 2025 54 dk okuma 13 sayfa
Yazı Boyutu:
Sayfa 6 / 13

"Dârekutnî el-Müellif adlı eserde geçen hadisi tenkit ederek 'Ashâbım yıldızlar gibidir' hadisini Selâm b. Selim'den, Hâris'ten, el-Amaş'tan, Ebu Süfyan'dan ve Cabir'den nakleder ve ekler: "Selâm zayıftır." Onu Hamid b. Zeyd aracılığı ile Malik'in Garaîbu Mâlik adlı eserinden; Cafer b. Muhammed'den, babasından, Cabir'den hadisin arasında nakleder ve der ki: "Ashâbımdan hangisine tutunursanız hidayete ulaşırsınız, çünkü onlar aynı yıldızlar gibidir... bunun Malik'ten nakledildiği kesinlik kazanmamıştır ve Maliksiz bir rivayet de belirsizdir."

Hatîb el-Bağdâdî er-Ruvât'ta Malik'ten Hasan b. Mehdi, Muhammed b. Ahmed es-Sekunî, Bekr b. İsa el-Merzevî, Ebu Yahya ve Cemil kanallarından naklederek ravilerinin zayıf olduğunu söylemiştir. Abd b. Humeyd ve Dârekutnî onu el-Fezail'de Hamza Cezerî en-Nasibî, Na'fî ve İbn-i Hamza'dan aktarır ve: "Hamza açıkça töhmet atan birisidir" der.

Kanunu'l Mevzuat yazarı İbn-i Tâhir, onu Bişr b. Hasa, Zübeyrî ve Enes'ten naklettikten sonra şöyle der: "Bişr de aynı şekilde kusurlu birisidir."

Beyhâkî de el-Medhal'de Cüveybir b. Sâid'den o da Sâbit b. Zahhâk'tan o da İbn-i Abbas'tan naklederek getirdiği bu hadisin ardından: "Cüveybir metruktur." der. Aynı zamanda Cüveybir bu hadisi atlayarak doğrudan Cevvab b. Ubeydullah'tan nakletmiştir; bu da mürsel hadistir. Öte yandan el-Medhal'de değinilen 'Rabbime benden sonra Ashâbım ın ihtilafını sordum...' hadisine dair de şunu söyler: "Hadisin aktarılışında Abdu’r-Rahim bin Zeyd-i Ammî vardır ve o da metruktur."

İbn-i Hemmâm (ö. 861/1457): Onun hayatına dair bilgiler el-Bedrü't-Tâli, Hüsnü'l-Muhazara, Bağitu'l Via't, Hediyetü'l Arifin, et-Teysir fi Şerhi't-Tahrir, Şezeratü'z-Zeheb vb. eserlerde bulunur. İbn-i İmâd 1457 yılında vuku bulan olaylara değinirken onun hakkında şunu yazar: "İbn-i Hemmâm bilge bir Hanefi imamıdır." Hanefi mezhebinin önde gelen isimlerinden birisi olan İbn-i Hemmâm...

وی از جمله علمایبزرگ حنفی است؛ او در مبحث اجماع و در پاسخ به حدیث «اقتداء» و حدیث «علیکم بسنتی» آورده است:

«واجیب: یفیدان اهلیة الاقتداء، لامنع الاجتهاد، و علیه ان ذلک مع ایجابه، إلّا أن یدفع بأنه آحاد، و بمعارضته بأصحابی کالنجوم بایهم اقتدیتم اهتدیتم، و خذوا شطر دینکم عن الحمیراء؛ الّا انّ الاوّل [أی حدیث النجوم] لم یعرف

İbn-i Emîru Hâc (ö. 879/1474): Onun biyografisine el-Bedrü't-Tâli ve Şezeratü'z-Zeheb gibi eserlerden ulaşılabilir. İbn-i İmâd onun hakkında şöyle der: "İbn-i Emîru Hâc el-Halebî el-Hanefi olarak bilinen Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed, Haleb'in önde gelen Hanefi alimlerinden birisidir."

İbn-i Emîru Hâc "Ashâbım yıldızlar gibidir" hadisinin tutarsızlığını açıkça dile getirmiş ve konuyla ilgili şunları söylemiştir:

وأجیب ایضاً بمعارضة کل منهما: «أصحابی کالنجوم بایهم اقتدیتم اهتدیتم» و «خذوا شطر دینکم عن الحمیراء [العائشه]»، و إن خالف قول الشیخین او الاربعة إلّا ان الأوّل [أی حدیث النجوم] لم یعرف.

ve sözlerine şöyle devam eder:

"İbn-i Hazm'ın dediğine göre o önemli risalesinde uydurma ve doğru olmayan bir hadis var ve halbuki onu nakledenler Amr b. Ömer, Cabir, İbn-i Abbas ve Enes'ten de başkası değil. Birçok değişik şekli ile naklolunan bu hadisin en yakın halini İbn-i Adî el-Kemal'de ve İbn-i Abdilberr de Beyanu'l İlm'de İbn-i Ömer'den şöyle nakleder: 'Allah Resulü buyurur ki: 'Ashâbımın misali yol gösteren yıldızlar gibidir. Hangisine uyarsanız, hidayete erersiniz.'

Dârekutnî ve İbn-i Abdilberr'in Cabir'den naklettikleri hadis ise şöyledir:

"Allah Resulü buyurur ki: Ashâbım ın misali ümmetimin içerisinde yıldızlar gibidir. Hangisine tutunursanız, hidayete erersiniz.' Evet, böylesi bir şey kesinlikle doğru değildir. Ahmed'in de dediği gibi: "Hadis sahih değildir." el-Bezzâr da der ki: "Allah Resulünün ağzından böyle bir kelamın çıkması düşünülemez." Beyhâkî ise el-İtikad ve'l-Hidaye'de hadisi naklettikten sonra şöyle der: "Bize nakledilen bu hadis sağlam olmayan kanallar üzerinden elimize ulaşmış olmakla birlikte hadisin sonu da kopuktur."

Şerhu’ş-Şifâ'nın yazarı ve Şâfiî fakihi Ebûzer el-Halebî "Ashâbım yıldızlar gibidir" hadisi hakkında Kadı İyâz'a itiraz ederek şunları yazmıştır:

"Aslında Kadı'nın bu hadisi zikretmemesi ne kadar da güzel olurdu. Çünkü ilim ehli bu hadis hakkında gerekli açıklamaları yapmışlardı."

es-Sehâvî (ö. 902/1497): Şezeratü'z-Zeheb, el-Hallân, el-Bedrü't-Tâli ve en-Nuru's-Safir gibi biyografi ve tarih kitaplarında ona dair birçok bilgi bulunur. İbn-i İmâd 1497 senesi olaylarına değinirken onun hakkında şunu der: "Hafız Şemsüddîn Muhammed es-Sehâvî, seçkin bir fakih, edebiyatçı ve Kur'an alimidir."

Sehâvî şöyle der: "Beyhâkî 'el-Medhal' kitabında 'Ümmetimin ihtilafı rahmettir' ve 'Ashâbım yıldızlar gibidir.' hadisleri hakkında bir konuya değinmiştir. O daha sonra hadisin ravileri ve senetlerini sıralar ve devam eder; bu yüzden Taberânî ve Deylemî kendi kaynaklarında bu konu hakkında ortak bir cümle kullanmışlardır: Cüveybir b. Sâid zayıftır ve Sâbit b. Dahhâk'ın İbn-i Abbas'tan nakletmesi de senedinde birkaç râvi düşürüldüğü için kopuktur."

Bu Yazıyı Paylaş

İlgili Yayınlar